W Wielkiej Brytanii pracownik może zostać zwolniony z pracy z różnych powodów, pod warunkiem że są one zgodne z prawem pracy. Zwolnienie pracownika w Wielkiej Brytanii nie następuje automatycznie. Pracodawca ma obowiązek przedstawić podwładnemu przyczyny takiej decyzji, a w niektórych przypadkach dać mu szansę na poprawę.
Istnieje jednak kilka okoliczności, z powodu których pracodawca ma pełne prawo rozwiązać umowę o pracę z pracownikiem. I nie naraża się na zarzut dokonania bezprawnego zwolnienia.
5 głównych uzasadnionych powodów zwolnienia
„Fair dismissal” to w języku angielskim uzasadnione (sprawiedliwe) zwolnienie z pracy. Jest to takie zwolnienie, które nie podlega wątpliwości. Opiera się na ważnym i legalnym powodzie oraz zostało przeprowadzone w odpowiedni sposób, czyli z zachowaniem procedur przewidzianych przez prawo pracy i wewnętrzne regulaminy pracodawcy.
W UK istnieje 5 głównych uzasadnionych powodów zwolnienia (fair reasons for dismissal).
Zgodnie z ustawą Employment Rights Act 1996 są to:
- Zachowanie (Conduct) – np. nieodpowiednie lub nieetyczne zachowanie w pracy, naruszenie zasad firmy, kradzież, mobbing, niewłaściwe traktowanie współpracowników, czy nieuczciwość.
- Brak kompetencji (Capability/Performance) – gdy pracownik nie spełnia wymagań związanych z wykonywaniem swojej pracy mimo wcześniejszych ostrzeżeń i szkoleń lub brak umiejętności, kwalifikacji lub zdrowia niezbędnego do pracy.
- Redukcja etatów (Redundancy) – gdy dana rola przestaje być potrzebna, np. z powodu zmian organizacyjnych, spadku zapotrzebowania czy automatyzacji.
- Nielegalność zatrudnienia (Statutory illegality) – np. jeśli pracownik traci prawo do pracy w UK (np. wygasła wiza).
- Inny ważny powód (Some other substantial reason) – może to obejmować np. konflikt interesów, zmiany strukturalne w firmie, zmiana lokalizacji, której pracownik nie chce zaakceptować, itp.
W każdym przypadku pracodawca musi przestrzegać odpowiednich procedur i zapewnić uczciwy proces zwolnienia. Musi też prawidłowo przeprowadzić cały proces, czyli np. poinformować pracownika, dać mu szansę się wypowiedzieć, rozważyć inne opcje. W przeciwnym razie zwolnienie może zostać uznane za unfair dismissal – czyli bezpodstawne zwolnienie.
Czy w Wielkiej Brytanii można zwolnić pracownika w czasie choroby?
W Wielkiej Brytanii jest możliwe zwolnienie z pracy w przypadku choroby. Pracodawca może się zdecydować na rozwiązanie stosunku pracy w momencie, gdy pracownik jest nieobecny w pracy z powodu długotrwałej choroby i gdy nie jest w związku z tym w stanie wykonywać swoich obowiązków.
Zanim dojdzie do zwolnienia pracownika z powodu przeciągającej się choroby pracodawca powinien jednak bacznie przyjrzeć się jego indywidualnej sytuacji. Pracodawca musi działać uczciwie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa pracy.
Zwolnienie ze skutkiem natychmiastowym
„Summary dismissal” to sytuacja, w której pracownik zostaje zwolniony ze skutkiem natychmiastowym, bez okresu wypowiedzenia i bez odprawy. Pracodawca może zwolnić pracownika w trybie natychmiastowym, jeśli uzna, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia obowiązków służbowych – jest to tzw „gross misconduct”.
Może się tak zdarzyć chociażby w sytuacji, gdy pracownik dopuści się przemocy (względem kolegi z pracy lub klienta). Albo gdy dokona kradzieży w miejscu pracy. W każdym takim wypadku pracodawca powinien drobiazgowo przeanalizować szczegóły sprawy. Jednak stwierdzi, że ze strony pracownika doszło do rażąco niewłaściwego zachowania, to może go zwolnić bez wypowiedzenia umowy o pracę.
Przykłady poważnego naruszenia obowiązków służbowych – tzw. gross misconduct.
- Kradzież lub oszustwo
- Przemoc fizyczna lub groźby w miejscu pracy
- Poważne nieposłuszeństwo wobec przełożonych
- Poważne naruszenie zasad BHP
- Nadużywanie alkoholu lub narkotyków w pracy
- Nadużycie danych lub ujawnienie informacji poufnych
Nawet w przypadku „gross misconduct”, pracodawca powinien przeprowadzić śledztwo i umożliwić pracownikowi obronę. W przeciwnym razie takie zwolnienie może zostać uznane za unfair dismissal przed trybunałem pracy.
Inne powody zwolnienia z pracy
Pracodawca ma prawo zwolnić pracownika w momencie, gdy dalsze świadczenie przez niego pracy może narazić pracodawcę na ryzyko złamania prawa. Może się tak zdarzyć chociażby w przypadku kierowcy ciężarówki, który do wykonywania swojej pracy potrzebuje mieć prawo jazdy, a który stracił je na skutek wykroczeń dokonanych poza pracą.
Pracodawca może też zwolnić pracownika, gdy z uwagi na okoliczności zaistniałe w firmie dalsze kontynuowanie zatrudnienia jest niemożliwe lub niecelowe. Może się tak zdarzyć w momencie, gdy na przykład zakład pracy ulegnie zniszczeniu.
W przypadku każdego zwolnienia z pracy w Wielkiej Brytanii, pracownik ma prawo poznać jego przyczynę. Więcej na temat formalności dotyczących utraty pracy znajdziesz w tekście „Zwolnienie z pracy w UK – Czy znasz swoje prawa?”.
Jednocześnie pracownik, który uważa, że został niesłusznie zwolniony z pracy, może dochodzić swoich praw w sądzie pracy (ang. employment tribunal).
