Depresja, lęk, wypalenie. Problemy psychiczne mogą dotknąć każdego, a obecna napięta sytuacja polityczna i gospodarcza dodatkowo obciążają i tak przepracowanych i zestresowanych ludzi. Także Polaków w UK. Jak Polak może uzyskać pomoc — i dlaczego tak rzadko po nią sięga? Kompleksowy poradnik: zdrowie psychiczne w UK.
Badania naukowe są bezlitosne. Polacy w Wielkiej Brytanii cierpią na problemy psychiczne częściej niż przeciętny Brytyjczyk, a jednocześnie korzystają z pomocy psychiatrycznej i psychologicznej rzadziej niż jakakolwiek inna grupa migrancka. Co stoi za tą przepaścią i jak ją pokonać?
Marcin pracuje w Londynie od dwunastu lat. Prowadzi własną firmę budowlaną, zatrudnia kilku pracowników, wysyła pieniądze rodzinie do Polski. Z zewnątrz wygląda jak człowiek sukcesu. W środku od kilku miesięcy czuje się jak pusty bak — nie śpi, nie ma energii, nic go nie cieszy. Żona mówi, że się zmienił. On mówi, że to zmęczenie. Na wizytę do lekarza nie idzie, bo „co mu powiedzą — żeby odpoczął?” Tak wygląda codzienność tysięcy Polaków w Wielkiej Brytanii.
Dane, które powinny dać do myślenia
Badania opublikowane przez Belfast Health and Social Care Trust wykazały, że polscy migranci należą do grupy podwyższonego ryzyka depresji, uzależnień i samobójstw w porównaniu z innymi grupami migranckimi w UK. Jednocześnie skala korzystania z pomocy jest zatrważająco niska. Z badań wynika, że zaledwie 5% Polaków ankietowanych w UK skonsultowało się kiedykolwiek z psychologiem, a tylko 1% z psychiatrą — mimo że aż 42% respondentów zgłaszało długotrwały, wysoki poziom stresu.
Innymi słowy: prawie połowa Polaków w UK żyje pod silną presją psychiczną, ale zaledwie jedna na dwadzieścia osób poprosiła o profesjonalną pomoc. Ta przepaść ma konkretne przyczyny — i konkretne rozwiązania.
Dlaczego Polacy nie szukają pomocy?
Polska kultura przez dekady kształtowała określony wzorzec radzenia sobie z trudnościami: pracuj, nie narzekaj, daj radę. Wizyta u psychiatry czy psychologa była — i dla wielu wciąż jest — oznaką słabości lub powodem do wstydu. Wielu uważa, że depresja to jakiś wymysł.
Badania z 2025 roku przeprowadzone na reprezentatywnej grupie Polaków pokazują, że ponad połowa respondentów uważa, że osoby z zaburzeniami psychicznymi doświadczają dyskryminacji w Polsce, a mężczyźni zdecydowanie częściej postrzegają problemy psychiczne jako oznakę słabości charakteru i powód do wstydu.Ten bagaż kulturowy migranci przywożą ze sobą na Wyspy.
Kolejny problem to bariera językowa
Opisanie swojego stanu emocjonalnego to jedno z najtrudniejszych zadań językowych, jakie istnieją — nawet w ojczystym języku. Po angielsku staje się to dodatkową przeszkodą, która potrafi całkowicie zablokować rozmowę z lekarzem.
„Jak mam mu powiedzieć, że czuję się jak we mgle?” — mówi jedna z Polek zapytana o wizytę u GP. „W angielskim nie znam takich słów. Mówię 'I’m tired’ i on zapisuje, że jestem zmęczona, a nie że to coś więcej.”
To powszechne doświadczenie. Badacze wskazują, że słaba znajomość języka i postrzegane różnice kulturowe w sposobie opisywania problemów psychicznych są kluczowymi powodami, dla których Polacy nie korzystają z dostępnych usług NHS.
Nieznajomość systemu
Wielu Polaków po prostu nie wie, że bezpłatna pomoc psychologiczna istnieje — i że mogą po nią sięgnąć bez skierowania i bez kolejki do psychiatry. NHS Talking Therapies to program, o którym słyszało niewielu, a który może pomóc wielu.
Dodatkowe czynniki stresujące Polaków
Polacy przebywający na emigracji doświadczają o wiele więcej stresu niż osoby mieszkające w ojczyźnie. Do stresu dokłada się tęsknota za rodziną, problemy językowe, poczucie obcości, brak wsparcia w najbliższych, jeśli zostali oni w Polsce.
Co oferuje NHS — i jak to działa w praktyce
Krok pierwszy: GP, czyli lekarz pierwszego kontaktu. Jeśli czujesz się źle psychicznie przez ponad dwa tygodnie, pierwszym miejscem, do którego możesz się udać, jest Twój GP. Nie musisz wiedzieć, czy to depresja, wypalenie czy coś innego — to GP oceni sytuację. Może przepisać leki, wystawić skierowanie do psychiatry lub skierować Cię na bezpłatną terapię.
Jak rozmawiać z GP, gdy angielski sprawia trudność?
Masz prawo poprosić o tłumacza — surgery ma obowiązek go zapewnić bezpłatnie. Możesz też zabrać ze sobą kogoś bliskiego, kto pomoże w rozmowie. Jeśli chcesz się przygotować, poniżej kilka zdań, które można powiedzieć wprost:
„I’ve been feeling very low / depressed for a few weeks.”
„I have no energy and I can’t sleep.”
„I’ve lost interest in things I used to enjoy.”
„I think I might have depression or anxiety.”
„Can I be referred to a therapist or talking therapies?”
NHS Talking Therapies — bezpłatna terapia bez skierowania od GP
To najbardziej niedoceniany zasób NHS wśród Polaków. Na terapię NHS Talking Therapies możesz zapisać się samodzielnie — bez rozmowy z GP, bez skierowania. Wystarczy być zarejestrowanym u lekarza pierwszego kontaktu i mieć ukończone 18 lat (w niektórych regionach 16).
Co ważne dla osób, których pierwszym językiem nie jest angielski — terapia może być prowadzona w wybranym przez pacjenta języku, przez wielojęzycznych terapeutów lub z udziałem poufnych tłumaczy. Aby się zapisać trzeba wejść na stronę nhs.uk
Terapia dostępna jest osobiście, przez telefon, wideo lub jako kurs online — każdy wybiera formę, która mu odpowiada.
Kiedy potrzebujesz pilnej pomocy
Jeśli przeżywasz kryzys psychiczny — nie czekaj na wizytę u GP.
Samaritans: 116 123 — bezpłatna linia czynna całą dobę, przez siedem dni w tygodniu. Angielskojęzyczna, ale dostępna dla każdego.
NHS 111 — zadzwoń i powiedz, że masz kryzys psychiczny. Zostaniesz przekierowany do odpowiedniej pomocy.
999 — jeśli Twoje życie lub życie kogoś bliskiego jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie.
Pomoc po polsku — gdzie jej szukać
Bariera językowa jest realna, ale istnieją miejsca, gdzie można uzyskać wsparcie w ojczystym języku.
- Barka UK to organizacja od lat pomagająca Polakom i innym Europejczykom w trudnych sytuacjach życiowych, w tym kryzysach emocjonalnych. Telefon: 020 7619 6730, strona: barka.org.uk.
- Polska Misja Katolicka oferuje wsparcie duszpasterskie i emocjonalne w wielu miastach UK. Dla wielu osób — szczególnie starszego pokolenia — jest to naturalny i oswojony punkt pierwszego kontaktu. Więcej na: pcmew.org.
- Prywatni terapeuci mówiący po polsku — jest ich w UK coraz więcej.
- Togetherall — platforma internetowa oferująca bezpłatne wsparcie psychologiczne dla pracowników i studentów wielu brytyjskich uczelni i firm. Sprawdź, czy Twój pracodawca lub uczelnia zapewnia do niej dostęp — często tak jest, a większość użytkowników o tym nie wie.
Jak rozpoznać, że warto poszukać pomocy?
Nie trzeba przeżywać załamania, żeby zasługiwać na wsparcie. Poniższe objawy, jeśli utrzymują się przez ponad dwa tygodnie, są wystarczającym powodem, żeby umówić się do GP lub zarejestrować w NHS Talking Therapies. Są to przygnębienie lub pustka przez większość dnia, brak energii mimo odpowiedniej ilości snu, utrata zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność, trudności ze skupieniem i pamięcią, zaburzenia snu — zarówno bezsenność, jak i nadmierna senność, drażliwość, wybuchy złości nieproporcjonalne do sytuacji, poczucie bezsensu lub bezwartościowości, wycofanie z kontaktów społecznych, myśli o tym, że nie chce się żyć.
Nie musisz mieć wszystkich tych objawów. Nie musisz być „wystarczająco chory”. Wystarczy, że czujesz, że coś jest nie tak.
Twoje prawa w NHS — rzeczy, których wielu nie wie
Masz prawo do tłumacza na każdej wizycie — bezpłatnie i bez wcześniejszego uprzedzenia.
Możesz poprosić o zmianę terapeuty, jeśli nie czujesz się z nim komfortowo. Masz prawo do leczenia psychiatrycznego i psychologicznego niezależnie od obywatelstwa, statusu imigracyjnego i tego, czy płacisz podatki — wystarczy, że mieszkasz w UK i jesteś zarejestrowany u GP. Masz prawo odmówić konkretnego rodzaju leczenia i zapytać o alternatywy.
Zdrowie psychiczne jest jak ból zęba, który nie mija sam. Nieleczone problemy narastają — i w końcu odbijają się na pracy, rodzinie, zdrowiu fizycznym. W UK istnieje bezpłatny system, który może pomóc. Bariera językowa i kulturowa jest realna, ale możliwa do pokonania.
Przydatne kontakty:
Samaritans (kryzys): 116 123 (całą dobę)
NHS 111 (pilna pomoc): 111
NHS Talking Therapies (zapisy online): nhs.uk/talking-therapies
Barka UK (pomoc dla Polaków): 020 7619 6730
Nagłe przypadki: 999
