Jakub Woliński pozwał niemiecki rząd za kontrole na granicach. Dziś sąd w Dreźnie przychylił się do jego wniosku. Uznał bowiem, że kontrole na granicy polsko-niemieckiej i czesko-niemieckiej wprowadzone przez rząd Niemiec naruszają zasady swobodnego przemieszczania się określone w Kodeksie granicznym Schengen.
Sąd Administracyjny w Dreźnie uznał za niezgodne z prawem kontrole graniczne prowadzone przez niemiecką policję na granicy z Polską i Czechami w dwóch konkretnych przypadkach.
Pierwszą sprawę zainicjował Jakub Woliński, obywatel Polski mieszkający w niemieckim Görlitz, którego rodzina mieszka również po polskiej stronie granicy, w Zgorzelcu. Mężczyzna regularnie przemieszcza się między oboma miastami, dlatego kontrole graniczne stały się dla niego istotnym utrudnieniem w codziennym życiu.
Drugą ze skarg wniósł mieszkaniec Görlitz, który zakwestionował zarówno sprawdzenie dokumentów, jak i kontrolę swojego samochodu podczas przekraczania granicy z Czechami. Wyrok może mieć znaczenie także dla innych osób regularnie przekraczających niemiecką granicę.
Kontrola dokumentów i samochodu w Görlitz. Polak poszedł do sądu
Sprawa Jakuba Wolińskiego dotyczy zdarzenia z 25 września 2024 roku. Tego dnia mężczyzna przekraczał granicę przez most miejski łączący Zgorzelec z Görlitz. Już po wjeździe na terytorium Niemiec został zatrzymany przez funkcjonariuszy niemieckiej policji federalnej.
Policjanci zażądali okazania dokumentu tożsamości, a następnie sprawdzili również jego minibus. Powodem zainteresowania pojazdem miały być między innymi mocno przyciemnione szyby, przez które funkcjonariusze nie mogli zobaczyć jego wnętrza. Podczas kontroli nie znaleziono żadnych dodatkowych osób ani przedmiotów – w samochodzie znajdował się jedynie rower należący do kierowcy.
Woliński zakwestionował legalność zarówno samego sprawdzenia tożsamości, jak i przeszukania pojazdu. 4 października 2024 roku złożył skargę przeciwko Republice Federalnej Niemiec.
Jakub Woliński podkreślał w rozmowie z Deutsche Welle, że regularne przekraczanie granicy jest nieodłączną częścią jego życia rodzinnego. Do Polski jeździ między innymi z córkami na zajęcia, na zakupy oraz w odwiedziny do bliskich. Nieprzewidywalne kontrole i związane z nimi opóźnienia znacząco utrudniają mu codzienne funkcjonowanie.
Druga sprawa dotyczyła kontroli autokaru wracającego z Czech
Równolegle sąd w Dreźnie zajął się skargą niemieckiego obywatela mieszkającego w Michendorf w Brandenburgii.
Do zdarzenia doszło 18 maja 2026 roku. Mężczyzna wracał z Pragi do domu autokarem zastępczym, który kursował zamiast pociągu. Na przejściu granicznym Breitenau, na autostradzie A17, pojazd został zatrzymany przez niemiecką policję.
Kontroli dokumentów poddano wszystkich pasażerów. Mężczyzna uznał, że działanie funkcjonariuszy było niezgodne z przepisami, i zdecydował się skierować sprawę do sądu.
Jak wskazał, regularnie podróżuje do Czech, gdzie odwiedza znajomych muzyków i uczestniczy we wspólnych koncertach. Korzysta zarówno z transportu publicznego, jak i samochodu czy roweru. Zapowiadał również kolejne podróże przez granicę, co miało znaczenie dla wykazania, że podobne kontrole mogą się w przyszłości powtórzyć.
Sąd przyznał rację obu skarżącym
Rozprawy odbyły się 11 listopada, natomiast 12 listopada sąd oficjalnie poinformował o wydanych rozstrzygnięciach.
Sędziowie uznali obie skargi za dopuszczalne i stwierdzili, że zakwestionowane kontrole były niezgodne z prawem. W przypadku polskiego skarżącego dotyczyło to zarówno sprawdzenia dokumentów, jak i przeszukania pojazdu. W drugim postępowaniu chodziło o kontrolę tożsamości pasażera autokaru.
Istotne znaczenie miała również kwestia możliwości ponownego wystąpienia podobnych sytuacji. Niemiecki rząd argumentował, że kontrole są uzależnione od aktualnej sytuacji i nie ma pewności, że obaj mężczyźni ponownie zostaną poddani takim samym czynnościom. Sąd nie podzielił jednak tego stanowiska. Wziął pod uwagę regularne przekraczanie granicy przez skarżących.
W uzasadnieniu ich stanowiska znalazły się również przepisy Kodeksu Granicznego Schengen, które określają warunki przywracania kontroli na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej.
Wyroki nie są jeszcze prawomocne. Sąd dopuścił możliwość wniesienia apelacji do Wyższego Sądu Administracyjnego Saksonii. Szczegółowe pisemne uzasadnienia nie zostały jeszcze opublikowane.
To nie pierwszy wyrok kwestionujący niemieckie kontrole
Spór o przywrócone przez Niemcy kontrole graniczne trwa już od dłuższego czasu. Kontrole na granicach z Polską i Czechami rozpoczęły się w październiku 2023 roku. W kolejnych miesiącach niemiecki rząd rozszerzał je również na pozostałe granice lądowe kraju.
Berlin uzasadniał te działania koniecznością ograniczenia nielegalnej migracji oraz zwalczania działalności przemytników ludzi. Początkowo przedstawiane jako tymczasowe rozwiązanie kontrole były jednak wielokrotnie przedłużane, co wywoływało coraz większe wątpliwości prawne.
Wcześniej niemieckie sądy wydawały już orzeczenia dotyczące podobnych działań na innych granicach, między innymi z Austrią i Luksemburgiem. Sprawa rozpatrywana w Dreźnie jest jednak szczególnie istotna, ponieważ po raz pierwszy dotyczy bezpośrednio kontroli na granicy polsko-niemieckiej.
Komisja Europejska również zwraca uwagę na problem
Zastrzeżenia wobec utrzymywania kontroli granicznych zgłaszała także Komisja Europejska. W czerwcu 2026 roku Bruksela przedstawiła opinie dotyczące tymczasowych kontroli wprowadzonych przez dziewięć państw strefy Schengen, w tym Niemcy.
Komisja przypomniała, że przywracanie kontroli na granicach wewnętrznych powinno być rozwiązaniem wyjątkowym, stosowanym wyłącznie w sytuacjach spełniających określone warunki. W swoich opiniach przedstawiła również zalecenia, które mają pomóc państwom stopniowo rezygnować z takich ograniczeń.
W przypadku Niemiec zwrócono uwagę między innymi na negatywne konsekwencje kontroli dla mieszkańców regionów przygranicznych, pracowników transgranicznych oraz przedsiębiorców. Szczególnie odczuwalne są utrudnienia na granicy niemiecko-polskiej.
Jednocześnie niemiecki rząd nadal argumentuje, że utrzymywanie kontroli jest konieczne ze względu na bezpieczeństwo wewnętrzne i sytuację migracyjną. Dane pokazują jednak, że liczba wniosków o azyl w Niemczech wyraźnie spada. Według danych za okres od stycznia do września 2026 roku złożono 74 974 wnioski, czyli około 40 proc. mniej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Trzeba przy tym uwzględnić zmiany w sposobie rejestrowania wniosków związane z nowym europejskim systemem azylowym.
Co wyrok oznacza dla Polaków przekraczających granicę?
Rozstrzygnięcie sądu w Dreźnie może mieć znaczenie dla mieszkańców pogranicza, którzy regularnie podróżują między Polską a Niemcami. Pokazuje bowiem, że przedłużanie kontroli granicznych nie zwalnia niemieckich władz z obowiązku przestrzegania unijnych przepisów.
Nie oznacza to jednak, że od teraz niemiecka policja nie może sprawdzać dokumentów osób wjeżdżających z Polski. Sąd oceniał konkretne przypadki oraz obowiązujące wówczas podstawy prawne. Nie wydał generalnego zakazu prowadzenia wszystkich kontroli granicznych.
Ważne jest również to, że samo stwierdzenie bezprawności kontroli nie oznacza automatycznego przyznania odszkodowania osobom, które zostały jej poddane. Może jednak stanowić istotny argument w ewentualnych dalszych postępowaniach.
Dla Jakuba Wolińskiego wyrok jest ważnym rozstrzygnięciem w sporze o swobodę przemieszczania się w strefie Schengen. Pozostaje jednak pytanie, czy niemiecki rząd zastosuje się do stanowiska sądu, czy zdecyduje się na dalszą batalię prawną.
