W roku podatkowym 2026/27 wiele angielskich rad lokalnych ponownie podniosło council tax do maksymalnego dopuszczalnego poziomu 4,99%. Natomiast w kilku przypadkach – po uzyskaniu zgody rządu – nawet powyżej tego progu. Decyzje te zapadają w warunkach rosnących kosztów usług publicznych, presji inflacyjnej oraz ograniczonych dotacji z budżetu centralnego. Zatem na co idzie council tax?
To pytanie coraz częściej zadają mieszkańcy. Na co realnie przeznaczane są dodatkowe wpływy i dlaczego mimo podwyżek widoczna jakość usług nie zawsze się poprawia.
Dlaczego rady podnoszą podatki lokalne?
Samorządy argumentują, że podwyżki council tax są konieczne, aby utrzymać podstawowe funkcjonowanie usług publicznych. Największą część budżetów pochłania dziś opieka społeczna. Zarówno nad osobami starszymi, jak i dziećmi wymagającymi specjalistycznego wsparcia. Rosną koszty zatrudnienia personelu, usług medycznych kontraktowanych zewnętrznie oraz utrzymania infrastruktury społecznej.
Do tego dochodzą wydatki na drogi, szkoły, transport lokalny oraz utrzymanie porządku w przestrzeni publicznej. W wielu regionach presja finansowa jest tak duża, że nawet maksymalna podwyżka podatku nie pokrywa rosnących zobowiązań.
W 2026 roku zdecydowana większość rad zdecydowała się wykorzystać pełny dopuszczalny limit wzrostu 4,99%. Natomiast kilka jednostek – w sytuacji zagrożenia finansowego – przekroczy próg.
fot. shutterstock.com
Gloucestershire – miliony na drogi i 20 mph przy rosnących kosztach
W Gloucestershire budżet na 2026/27 przy wzroście council tax o 4,99% przekracza 700 milionów funtów. W ramach planu finansowego rada zapisała ponad 15 milionów funtów na poprawę jakości dróg i ich bezpieczeństwa oraz około 2 miliony funtów na wprowadzanie nowych stref ograniczenia prędkości do 20 mph w ciągu dwóch lat.
Choć inwestycje w infrastrukturę drogową i bezpieczeństwo są częścią oficjalnych priorytetów, wydatki na strefy 20 mph wywołują kontrowersje. Krytycy wskazują, że przy równoczesnych problemach z dziurawymi drogami i ograniczonym finansowaniu podstawowych usług takie projekty nie zawsze są postrzegane jako najpilniejsze.
Jednocześnie rada zwiększa opłaty parkingowe i koszty wydawania permisji. To powoduje wrażenie, że obciążenia finansowe dla mieszkańców rosną z kilku stron jednocześnie.
Hertfordshire – budżet ponad miliard funtów i spór o priorytety
W Hertfordshire budżet przekracza 1,2 miliarda funtów. Natomiast podwyżka również wynosi 4,99%. Część dodatkowych środków trafia na opiekę nad osobami starszymi, wsparcie dzieci w pieczy zastępczej oraz osoby z niepełnosprawnościami.
Równolegle rada przeznacza około 1,5 miliona funtów na wprowadzenie blisko 200 nowych stref 20 mph. Projekt ten stał się przedmiotem politycznego sporu. Opozycja określa go jako kosztowny i mało priorytetowy w kontekście rosnących potrzeb społecznych i stanu infrastruktury.
W debacie publicznej pojawia się argument, że przy ograniczonych zasobach finansowych środki powinny być kierowane przede wszystkim na naprawę dróg, skrócenie kolejek w opiece społecznej i wsparcie osób wymagających pilnej pomocy.
Na co idzie council tax? Przykłady innych kontrowersyjnych budżetów w 2026 roku
W North Somerset rada uzyskała zgodę rządu na podwyżkę sięgającą około 8,99%, znacznie powyżej standardowego limitu. Mieszkańcy pytają na co idzie council tax. Natomiast samorząd argumentował, że bez takiego wzrostu groziłoby mu wejście w procedurę sekcji 114, czyli sytuację oznaczającą realne ryzyko utraty płynności finansowej. Oznacza to brak możliwości uchwalenia zrównoważonego budżetu.
W praktyce oznacza to, że w niektórych regionach podwyżki są traktowane jako środek ratunkowy. Nie są zatem wyborem politycznym.
W Birmingham w poprzednich latach podwyżka podatku lokalnego była powiązana z koniecznością pokrycia ogromnej dziury budżetowej wynikającej m.in. z kosztów wyrównań płacowych i zobowiązań prawnych. Jednocześnie w mieście wprowadzono cięcia w bibliotekach i usługach społecznych. To wywołało hasła o „płaceniu więcej za mniej”.
W Somerset i Trafford również były podwyżki przekraczające standardowy próg, argumentowane rosnącymi kosztami opieki społecznej i malejącymi realnymi transferami z budżetu centralnego.
Cięcia usług przy jednoczesnym wzroście podatków
Jednym z największych źródeł społecznego niezadowolenia jest sytuacja, w której mieszkańcy widzą wzrost council tax, ale równocześnie obserwują ograniczenia w codziennych usługach.
W niektórych radach ograniczany jest wywóz odpadów, czasem nawet do jednego odbioru w miesiącu w wybranych obszarach. Dochodzi do redukcji częstotliwości sprzątania ulic. Częstą decyzją jest również ograniczanie budżetów na utrzymanie parków czy zamykania lokalnych bibliotek i centrów młodzieżowych.
Takie decyzje często wynikają z konieczności przesuwania środków na najbardziej kosztowne obszary, jak opieka społeczna, która pochłania rosnącą część budżetów.
Spór polityczny i społeczny wokół priorytetów
Strefy 20 mph, ograniczenia transportowe czy projekty związane z poprawą bezpieczeństwa ruchu drogowego stały się symbolami szerszej debaty o tym, czy lokalne budżety są wydawane w sposób adekwatny do potrzeb mieszkańców.
Z jednej strony zwolennicy argumentują, że inwestycje w bezpieczeństwo i jakość życia mają długofalowe korzyści społeczne. Z drugiej strony krytycy wskazują, że w sytuacji dziur w drogach, rosnących kosztów życia i ograniczonych usług publicznych takie projekty bywają odbierane jako politycznie motywowane. I nie zawsze odpowiadają na najpilniejsze potrzeby. Bo jednak strefa 20 mph powstanie naturalnie, gdy na ulicach będą zalegać worki ze śmieciami.
Co dalej?
Trend z 2026 roku pokazuje, że podwyżki council tax stają się niemal standardem. Zarówno w maksymalnym dopuszczalnym wymiarze, jak i w wyjątkowych przypadkach przekraczających 4,99%.
Jednocześnie rośnie presja społeczna na przejrzystość budżetów i jasne uzasadnienie wydatków. Mieszkańcy oczekują odpowiedzi, w jaki sposób dodatkowe środki przekładają się na realną poprawę jakości usług.
Bez strukturalnej reformy finansowania samorządów i zwiększenia stabilnych źródeł dochodów napięcia wokół lokalnych budżetów prawdopodobnie będą narastać w kolejnych latach.
