Rząd Wielkiej Brytanii przyjął ambitną ustawę mającą na celu walkę z oszustwami i błędami w sektorze publicznym. Public Authorities (Fraud, Error and Recovery) Bill, która trafiła do Izby Gmin 22 stycznia 2025 roku, ma chronić pieniądze podatników poprzez ograniczenie nadużyć w systemie świadczeń społecznych i w innych obszarach sektora publicznego. Dzięki ustawie DWP ma nowe uprawnienia. 5 zmian, jakie wprowadza ustawa odczują wszyscy świadczeniobiorcy.
Ustawa przewiduje szerokie uprawnienia zarówno dla Public Sector Fraud Authority (PSFA), jak i dla Departamentu Pracy i Emerytur (DWP). DWP odpowiada za świadczenia społeczne, w tym Universal Credit, Employment and Support Allowance czy Pension Credit. Wdrożenie ustawowych zmian planowane jest od 2026 roku. Jakie są to modyfikacje i jak odczują je osoby korzystające ze wsparcia?
Dlaczego ustawa jest potrzebna?
Oszustwa wobec sektora publicznego są poważnym wyzwaniem, które ciągle ewoluuje. Według danych rządowych nadpłaty z tytułu oszustw i błędów w systemie świadczeń społecznych kosztują podatników prawie 10 miliardów funtów rocznie. Natomiast od początku pandemii suma ta sięga 35 miliardów funtów. Poza systemem świadczeń i podatków rocznie Wielka Brytania traci dodatkowe 3 miliardy funtów. Eksperci podkreślają, że modernizacja uprawnień DWP i PSFA jest konieczna, aby skutecznie identyfikować nadużycia, zapobiegać im i odzyskiwać środki od osób, które wykorzystują system. Ustawa przewiduje także nowe mechanizmy kontroli, aby wprowadzane zmiany były proporcjonalne i zgodne z prawem.
5 zmian jakie wprowadza ustawa dla DWP
Modernizacja uprawnień śledczych DWP
Pierwszą zmianą wprowadzoną przez ustawę jest unowocześnienie narzędzi śledczych Departamentu Pracy i Emerytur (DWP). Dotychczasowe uprawnienia, niektóre sięgające ponad 20 lat, nie były wystarczająco skuteczne wobec coraz bardziej wyrafinowanych oszustów. Nowe przepisy pozwolą szybciej potwierdzać lub obalać podejrzenia nadużyć oraz efektywniej korzystać z danych posiadanych przez instytucje finansowe.
Wzmocnienie kontroli nad dochodzeniami w sprawach przestępczości zorganizowanej
Drugą istotną zmianą jest zwiększenie możliwości DWP w dochodzeniach dotyczących poważnej przestępczości zorganizowanej. Nowe przepisy umożliwiają wejście, przeszukanie i zajęcie mienia w sprawach gangów wyłudzających świadczenia. Dlatego to uprawnienia znacząco zwiększa skuteczność działań wobec osób działających na dużą skalę.
Możliwość odzyskiwania długów od byłych beneficjentów
Trzecią zmianą jest wprowadzenie mechanizmów pozwalających na odzyskiwanie długów od osób, które nie korzystają już ze świadczeń ani nie pracują w systemie PAYE, a posiadają środki na spłatę zaległości. W przypadku niepowodzenia standardowych prób odzyskania należności, DWP będzie mogło wystąpić do sądu o tymczasowe odebranie prawa jazdy dłużnikowi, co stanowi innowacyjny instrument przymusu.
Wprowadzenie Eligibility Verification Measure
Czwartą zmianą jest uruchomienie tzw. Eligibility Verification Measure, czyli obowiązku dla banków i instytucji finansowych do weryfikowania, czy beneficjenci spełniają kryteria przyznanych świadczeń. Dzięki temu DWP będzie mogło szybciej identyfikować błędne płatności i zapobiegać narastaniu długu. Przepisy jednoznacznie określają, że DWP nie będzie miało dostępu do kont bankowych ani danych o sposobie wydawania pieniędzy przez beneficjentów.
Aktualizacja systemu kar administracyjnych
Piątą zmianą jest modernizacja systemu kar administracyjnych stosowanych przez DWP. Nowe przepisy pozwalają na nakładanie kar także wobec nienależnych wypłat innych niż świadczenia, np. grantów. Jednocześnie usunięto karę w postaci utraty świadczenia w przypadkach, gdy beneficjent przyjmie karę administracyjną, pozostawiając ją wyłącznie dla najpoważniejszych przypadków oszustw kierowanych do sądu.
Rząd planuje wdrażanie przepisów od 2026 roku
fot. shutterstock.com
Eksperci podkreślają znaczenie ustawy
Specjaliści w dziedzinie prawa i finansów publicznych zwracają uwagę, że ustawa tworzy zrównoważony system. Łączy mocne narzędzia dochodzeniowe z mechanizmami nadzoru i ochrony praw beneficjentów. Wprowadzono niezależne kontrole DWP i PSFA przez His Majesty’s Inspectorate of Constabulary and Fire & Rescue Services, a także niezależnego nadzorcę dla Eligibility Verification Measure. Każda decyzja dotycząca weryfikacji i odzyskiwania należności będzie mogła podlegać przeglądowi i odwołaniu.
Nie brakuje jednak głosów krytycznych. Organizacje takie jak Money and Mental Health oraz Regulatory Policy Committee wyraziły zaniepokojenie proponowanymi środkami, zwracając uwagę na potencjalne ryzyko dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Money and Mental Health porównała nowe uprawnienia DWP do wcześniejszych kontrowersyjnych przypadków, takich jak skandal związany z dodatkiem dla opiekunów. Dlatego wskazuje na możliwość powtórzenia się podobnych sytuacji.
5 zmian jakie wprowadza ustawa dla DWP
Rząd planuje wdrażanie przepisów od 2026 roku z zastosowaniem metody „test and learn”, aby nowe uprawnienia były wykorzystywane proporcjonalnie i skutecznie. Ustawa ma przynieść oszczędności rzędu 1,5 miliarda funtów w ciągu pięciu lat. Natomiast w szerszym planie w ramach działań DWP pozwoli zaoszczędzić nawet 8,6 miliarda funtów w tym
