Wielka Brytania przygotowuje jedną z najpoważniejszych reform systemu stałego pobytu od czasu brexitu. Zmiany określane jako „earned settlement” mają całkowicie przebudować drogę do Indefinite Leave to Remain (ILR) dla migrantów przyjeżdżających do UK po 1 stycznia 2021 r. Dla wielu Polaków planujących przeprowadzkę do pracy, do partnera lub do rodziny oznacza to dłuższą, droższą i znacznie bardziej wymagającą ścieżkę do stabilnego statusu. Wielka Brytania zmienia zasady Settled Status i odczują to miliony ludzi.
Jednocześnie rząd wyraźnie podkreśla: reforma nie dotyczy EU Settlement Scheme.
Kogo zatem obejmą zmiany? Kogo nowe zasady Settles Status nie dotyczą. I jak realnie może wyglądać settled status dla osób planujących życie w UK od 2026 roku – zgodnie z aktualnymi planami i konsultacjami rządu brytyjskiego.
EU Settlement Scheme pozostaje bez zmian – to kluczowa granica
Najważniejsza informacja dla Polaków jest jednoznaczna: osoby objęte EU Settlement Scheme (EUSS) nie podlegają systemowi „earned settlement”. Jeśli mieszkałeś w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 r. i masz pre-settled status albo settled status, Twoja ścieżka pozostaje taka sama.
Dla tej grupy nadal obowiązuje model pięcioletni. Dlatego pięć lat ciągłego pobytu prowadzi do settled status, który w praktyce jest odpowiednikiem ILR. Reforma nie zmienia ani długości tej ścieżki, ani jej zasad. Rząd potwierdził to wprost w dokumentach konsultacyjnych. Oznacza to, że Polacy, którzy „załapali się” na EUSS, nie muszą obawiać się wydłużenia pobytu do 10 czy 15 lat. W praktyce czas ten kończył się w 2025 roku, zatem wszyscy, którzy pracowali w UK od 2020 roku zdobyli już settled status.
Nowy system „earned settlement” – kogo obejmie
Zmiany dotyczą osób przyjeżdżających do UK po brexicie, czyli po 1 stycznia 2021 r., na podstawie wiz. Mowa przede wszystkim o osobach na Skilled Worker visa, Health and Care visa oraz wizach rodzinnych spoza EUSS.
Rząd planuje odejść od standardowej pięcioletniej drogi do ILR. W jej miejsce ma wejść system „zasłużonego osiedlenia”. Dlatego bazowy okres oczekiwania wyniesie 10 lat. Natomiast w niektórych przypadkach nawet 15 lat. Dopiero po tym czasie będzie można ubiegać się o stały pobyt.
To fundamentalna zmiana filozofii: ILR nie ma już być naturalnym „kolejnym krokiem”, lecz nagrodą za długotrwały i mierzalny wkład w brytyjską gospodarkę i społeczeństwo.
Wielka Brytania zmienia zasady Settled Status -dlaczego niektórzy będą czekać nawet 15 lat
Najdłuższa ścieżka – do 15 lat – ma dotyczyć osób pracujących w zawodach sklasyfikowanych poniżej poziomu RQF 6, czyli poniżej poziomu licencjackiego. W praktyce obejmuje to m.in. dużą część sektora opieki, hotelarstwo, gastronomię, logistykę, magazyny, część budownictwa i inne zawody średnio- lub niskopłatne.
Dla wielu Polaków pracujących obecnie w UK właśnie w tych branżach oznacza to radykalne wydłużenie pobytu tymczasowego. Przez cały ten czas konieczne będzie odnawianie wiz, opłacanie Immigration Health Surcharge i ponoszenie wysokich kosztów aplikacyjnych. Bez gwarancji skrócenia ścieżki.
Jak można „zasłużyć” na szybszy ILR?
System „earned settlement” opiera się na zasadzie bazowy czas plus korekty. Oznacza to, że okres 10 lub 15 lat może zostać skrócony. Jednak tylko po spełnieniu konkretnych kryteriów. Rząd konsultuje m.in. wpływ wysokości dochodów, płaconych podatków i składek National Insurance, poziomu znajomości języka angielskiego oraz stabilności zatrudnienia.
Zgodnie z propozycjami, bardzo wysokie dochody – znacznie powyżej mediany – mogłyby skracać ścieżkę nawet o kilka lat. Dodatkowe znaczenie ma brak korzystania z public funds oraz wysoki poziom integracji, np. język angielski na poziomie C1. Trzeba jednak jasno powiedzieć: te mechanizmy w praktyce faworyzują wysokopłatne zawody, takie jak IT, finanse czy profesje regulowane, a nie typowe ścieżki migracyjne wielu Polaków.
Public funds i NRPF – nowy, ryzykowny element
Wielka Brytania zmienia zasady Settled Status. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych pomysłów jest powiązanie drogi do ILR z korzystaniem ze świadczeń publicznych. Rząd rozważa nie tylko wydłużenie okresu kwalifikacyjnego dla osób, które korzystały z public funds, ale także możliwość przyznania ILR z warunkiem No Recourse to Public Funds.
W praktyce oznaczałoby to stały pobyt bez prawa do zasiłków, wsparcia mieszkaniowego czy niektórych form pomocy socjalnej. To zupełnie nowa jakość w brytyjskim systemie imigracyjnym. Dlatego powstaje realne ryzyko dla rodzin z dziećmi, osób z niepełnosprawnościami czy tych, którzy czasowo znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej. I są już oraz pracują w UK.
Co jeśli planujesz przeprowadzkę do UK w tym roku
Jeśli w 2026 r. planujesz wyjazd do Wielkiej Brytanii do pracy, do partnera lub do rodziny i zamierzasz związać z UK przyszłość, musisz zakładać, że Twoja droga do stałego pobytu będzie dłuższa niż pięć lat. Najbardziej prawdopodobny scenariusz to minimum 10 lat. Natomiast w wielu zawodach – 15.
Oznacza to konieczność długoterminowego planowania finansowego, stabilnego statusu wizowego i świadomości, że prawo pobytu będzie przez wiele lat warunkowe. Dla par mieszanych i rodzin może to również oznaczać różne statusy prawne ich członków przez długi czas. To są realne problemy.
Wielka Brytania zmienia zasady Settled Status – co już wiadomo, a co nadal jest konsultowane
Warto podkreślić, że nie są to jeszcze obowiązujące przepisy, lecz zaawansowane plany rządowe. Konsultacje trwają do 12 lutego 2026 r.. Natomiast ostateczne decyzje rząd ogłosi w wiosennym oświadczeniu imigracyjnym. Kierunek zmian jest jednak jasny: dłużej, trudniej i bardziej selektywnie.
Jedno pozostaje pewne: EU Settlement Scheme jest bezpieczne, a nowy system uderzy głównie w tych, którzy dopiero planują migrację lub przyjechali po brexicie. Dla Polaków oznacza to konieczność bardzo świadomej decyzji o wyjeździe – z pełnym zrozumieniem, jak będzie wyglądać droga do settled status w nowej rzeczywistości.
FAQ – settled status, pobyt i prawa Polaków w UK
-
Czy zmiany w „earned settlement” dotyczą Polaków z pre-settled lub settled status?
Nie. Osoby posiadające status w ramach EU Settlement Scheme (pre-settled lub settled) pozostają na dotychczasowych zasadach. Nadal obowiązuje pięcioletnia ścieżka do settled status i reforma „earned settlement” jej nie zmienia.
-
Jeśli planuję przeprowadzkę do UK w 2026 r., czy będę mógł uzyskać settled status po 5 latach?
Najprawdopodobniej nie. Osoby przyjeżdżające po brexicie na wizy pracy lub rodzinne spoza EUSS będą objęte nowym systemem, w którym bazowa ścieżka do ILR wynosi 10 lat, a w niektórych zawodach nawet 15 lat.
-
Jakie prawa mam w UK przed uzyskaniem settled status lub ILR?
Masz prawo mieszkać i pracować zgodnie z warunkami wizy, korzystać z NHS (po opłaceniu Immigration Health Surcharge) oraz wynajmować mieszkanie. Dostęp do świadczeń socjalnych (public funds) jest zwykle ograniczony i zależy od rodzaju wizy oraz warunku NRPF.
-
Czy mogę korzystać z NHS, jeśli nie mam settled status?
Tak. Dostęp do opieki zdrowotnej NHS przysługuje osobom na wizach długoterminowych, pod warunkiem opłacenia Immigration Health Surcharge. Settled status nie jest wymagany do korzystania z NHS.
-
Czy korzystanie ze świadczeń socjalnych może wpłynąć na mój pobyt?
Tak. W planowanym systemie „earned settlement” korzystanie z public funds może wydłużyć drogę do ILR, a rząd rozważa nawet przyznawanie ILR z zakazem korzystania ze świadczeń. To jeden z kluczowych, ryzykownych elementów reformy.
-
Czy praca w opiece lub gorzej płatnym zawodzie utrudni uzyskanie stałego pobytu?
Tak. Według obecnych planów osoby pracujące w zawodach poniżej poziomu RQF 6 (m.in. opieka, gastronomia, logistyka) mogą podlegać 15-letniej ścieżce do ILR, chyba że spełnią dodatkowe, trudne do osiągnięcia kryteria skracające ten okres.
-
Co powinienem zrobić teraz, jeśli już mieszkam w UK lub planuję wyjazd?
Jeśli jesteś w EU Settlement Scheme – pilnuj ciągłości pobytu i aktualnych danych w UKVI.
Jeśli planujesz wyjazd – dokładnie sprawdź typ wizy, warunek NRPF, koszty długoterminowe i realną długość drogi do stałego pobytu. Warto też śledzić wynik konsultacji do lutego 2026 r.
