Brytyjski Departament Pracy i Emerytur wprowadza największe od dwóch dekad zmiany w systemie nadzoru nad wypłatą zasiłków. Nowa ustawa Public Authorities (Fraud, Error and Recovery) ma wzmocnić możliwości wykrywania nadużyć i odzyskiwania pieniędzy, które zostały wypłacone niesłusznie. Jakie świadczenia obejmie kontrola DWP? A które są z kontroli zwolnione?
Zmiany dotyczą przede wszystkim świadczeń zależnych od dochodów. Jednak wraz z nowymi przepisami pojawiają się pytania o to, kto znajdzie się w grupie objętej dodatkowymi kontrolami.
Rosnące straty w systemie. Dlaczego potrzebna była reforma
Według danych DWP w roku finansowym 2023–2024 państwo nadpłaciło świadczenia o łącznej wartości 9,7 miliarda funtów. To najwyższy poziom od czasów pandemii. Jasny sygnał, że obecne narzędzia kontrolne nie nadążają za wzrostem liczby nadużyć. Rząd wskazuje na rosnącą skłonność do obchodzenia zasad i potrzebę modernizacji procedur, które przez ostatnie lata nie były dostosowywane do skali problemu.
Reforma ma wprowadzić bardziej precyzyjne i szybsze mechanizmy reagowania na sygnały o możliwym naruszeniu warunków uprawniających do pobierania zasiłków. W ocenie rządu pieniądze publiczne muszą być chronione. Natomiast system zabezpieczenia społecznego powinien pozostać wiarygodny i odporny na nadużycia.
Jak mają działać nowe kontrole. Mechanizm oznaczania kont
Nowe przepisy umożliwią DWP wydawanie bankom specjalnych zawiadomień o weryfikacji uprawnień. Banki będą porównywać wybrane dane posiadacza konta z określonymi wskaźnikami kwalifikacyjnymi. Chodzi o podstawowe parametry, takie jak poziom oszczędności czy wpływy finansowe. Te, jeśli będą przekroczone, mogłyby świadczyć o niespełnianiu kryteriów dochodowych.
Jeśli system bankowy wykryje sygnał mogący wskazywać, że osoba pobierająca świadczenie przekroczyła limit oszczędności lub uzyskuje niezgłoszone dochody, konto zostanie oznaczone. DWP otrzyma jedynie informację o takim sygnale. Dopiero wówczas podejmie decyzję o ewentualnym wszczęciu szerszego dochodzenia. Rząd podkreśla, że nowe narzędzia nie mają ingerować w codzienne zakupy czy szczegółową historię transakcji, lecz jedynie identyfikować niezgodności z warunkami przyznania świadczeń.
Jakie świadczenia obejmie kontrola DWP? Czyli DWP patrzy na 5 świadczeń zależnych od dochodów
DWP weźmie pod lupę świadczenia, w przypadku których poziom dochodów i oszczędności ma bezpośredni wpływ na prawo do pobierania wsparcia. Najważniejszym z nich jest Universal Credit. To świadczenie stanowi bowiem podstawę systemu pomocy dla osób o niskich dochodach. Limity zgromadzonych środków oraz regularne wpływy finansowe będą w tym przypadku kluczowym kryterium kontroli. Zatem jakie świadczenia obejmie kontrola DWP?
Kontrola obejmie również Housing Benefit, czyli zasiłek mieszkaniowy, oraz świadczenia takie jak Income Support i dochodowa odmiana Employment and Support Allowance. Dodatkowe sprawdzenia mogą dotyczyć także Pension Credit. To świadczenie, w przeciwieństwie do państwowej emerytury zależy od dochodów. Dlatego DWP może je wstrzymać, jeśli beneficjent przekroczy określone limity finansowe.
W praktyce oznacza to, że osoby korzystające z pomocy opartej na kryterium majątkowym będą musiały większą wagę przykładać do regularnego aktualizowania danych o swojej sytuacji finansowej. Nowy system automatycznie wykryje zmiany, które wcześniej mogły pozostać niezauważone.
Jakie świadczenia nie zostaną objęte kontrolą. Kogo nowe przepisy nie dotyczą
Wyłączone spod kontroli będą wszystkie świadczenia, które nie są uzależnione od dochodu. Państwowa emerytura pozostaje całkowicie poza zakresem nowych przepisów. DWP potwierdziło, że emeryci nie muszą obawiać się monitorowania rachunków bankowych w związku z pobieraniem podstawowej emerytury.
Kontrole nie obejmą również świadczeń związanych z niepełnosprawnością, takich jak Personal Independence Payment, Disability Living Allowance czy Attendance Allowance. Ustawa pomija również kontrolę świadczeń opiekuńczych i rodzinnych. DWP nie będzie kontrolować kont powiązanych z Carer’s Allowance oraz Child Benefit. W przypadku tych form wsparcia DWP nie kontroluje sytuacji finansowej. Dlatego analiza rachunków nie miałaby uzasadnienia.
5 świadczeń z kontrolą kont bankowych! Ochrona systemu i odpowiedzialność beneficjentów, czy polowanie
Rząd argumentuje, że nowe uprawnienia są konieczne, aby ograniczyć straty i zapewnić sprawiedliwy podział środków publicznych. Ustawa ma działać dwutorowo: pozwolić na wcześniejsze wykrywanie nadużyć oraz zwiększyć pewność, że wsparcie trafia wyłącznie do osób, które rzeczywiście spełniają kryteria.
Dla beneficjentów oznacza to większą odpowiedzialność za zgłaszanie zmian w dochodach i stanie oszczędności. Dla osób pobierających świadczenia niezależne od sytuacji finansowej zmiany nie przyniosą żadnych nowych obowiązków. Największa część systemu pozostaje dla nich bez zmian.
Nowy etap w polityce społecznej. Czy zmiany przywrócą zaufanie i dadzą oszczędności?
Ustawa wprowadza rozwiązania, które mogą znacząco zmienić sposób działania systemu zabezpieczenia społecznego. Dla zwolenników to krok w stronę bardziej sprawiedliwego i odpornego na nadużycia państwa. Dla krytyków – potencjalne narzędzie nadmiernej kontroli. Nie zmienia to jednak faktu, że rosnące straty wymusiły działania, a najbliższe lata pokażą, czy nowe uprawnienia DWP doprowadzą do faktycznego ograniczenia nadużyć, jednocześnie nie obciążając uczciwych beneficjentów.
