Holenderski parlament wraca do jednego z najbardziej przełomowych, ale i kontrowersyjnych pomysłów ostatnich lat: czy dziecko może mieć czworo rodziców – i czy prawo powinno to uznać.
Propozycja zmiany ustawy, zgłoszona przez liberalną partię VVD, zakłada możliwość przyznania dziecku nawet czterech prawnych rodziców, żyjących w maksymalnie dwóch gospodarstwach domowych. Zmiana brzmi jak rewolucja w tradycyjnym pojmowaniu rodziny. Jednak jej autorzy przekonują, że ustawodawstwo po prostu musi dogonić rzeczywistość.
Prawo nie nadąża za życiem
Współczesne rodziny – szczególnie po rozwodach – układają się coraz częściej w skomplikowane, wieloosobowe sieci relacji. Partnerzy tworzą nowe związki. Mają nowych współmałżonków. Dlatego dzielą opiekę nad dziećmi, a część obowiązków przejmują osoby, które formalnie nie mają żadnych praw. Coraz częściej wprowadzana opieka naprzemienna sprzyja tworzeniu dwóch równoległych domów z aktywnymi czterema opiekunami.
W praktyce oznacza to, że ktoś, kto faktycznie wychowuje dziecko, nie może podpisać zgody na zabieg medyczny, odebrać dokumentów ze szkoły, czy nawet wyjechać z dzieckiem na zagraniczne wakacje. Gdy dochodzi do dziedziczenia, sprawy komplikują się jeszcze bardziej. Nowy projekt ustawy ma to zmienić. Ma dać realne prawa tym, którzy faktycznie pełnią rolę rodziców.
Czworo rodziców – co to oznacza?
Propozycja jest daleka od tworzenia chaotycznych, wieloosobowych struktur rodzicielskich. Projekt przewiduje wyraźne ramy:
- Maksymalnie czterech rodziców
• Maksymalnie dwa gospodarstwa domowe
• Zatwierdzenie przez sąd przed zajściem w ciążę
Celem jest uporządkowanie sytuacji w rodzinach, w których dziecko już od początku ma więcej niż dwoje dorosłych aktywnie zaangażowanych w jego wychowanie. Dotyczy to zarówno związków jednopłciowych – np. dwie kobiety decydują się na dziecko wspólnie z mężczyzną – jak i rodzin patchworkowych, które po rozwodzie tworzą nowe, stabilne relacje.
W praktyce czterech rodziców miałoby te same prawa: prawo do podejmowania decyzji o zdrowiu dziecka, edukacji, opiece, podróżach oraz kwestie dziedziczenia i odpowiedzialności prawnej.
Dlaczego teraz?
Debata o wielorodzicielstwie trwa w Holandii od 2016 roku. Eksperci wielokrotnie wskazywali, że system prawny oparty na tradycyjnej rodzinie z dwojgiem rodziców staje się anachroniczny. Statystycznie rośnie liczba rodzin, w których – niezależnie od biologii – rolę rodziców pełni więcej niż dwoje dorosłych. Ich relacje z dziećmi są faktyczne. Natomiast nadal nie są uznane przez prawo.
Społeczne organizacje LGBTQIA+ od lat apelują o zmiany. Z kolei politycy zwracają uwagę, że wbrew obawom temat nie dotyczy marginalnych przypadków. Może dotyczyć nawet 150 tysięcy rodzin. I przyjęcie prawa wpłynie bardzo pozytywnie na funkcjonowanie setek tysięcy rodzin i dzieci.
Kontrowersje i korzyści
Hasło „czworo rodziców?” budzi emocje. Krytycy obawiają się chaosu prawnego, konfliktów między dorosłymi oraz zbytniego upraszczania roli biologii. Z drugiej strony zwolennicy odpowiadają, że chaos istnieje dziś. Natomiast rodzice – dzięki popularyzacji pomocy psychologicznej i terapeutycznej – coraz lepiej radzą sobie z opieką nad dziećmi nawet jeśli nie są już w związki. Dlatego też prawo ignoruje to, jak wyglądają współczesne rodziny.
Projekt nie otwiera furtki do przypadkowych decyzji – przeciwnie, wymaga solidnej oceny sądu i porozumienia wszystkich dorosłych jeszcze przed narodzinami dziecka. Dzięki temu rodzina wchodzi w życie z jasnym, przewidywalnym porządkiem prawnym.
Prawo w służbie rzeczywistości
Zmiana wydaje się nieunikniona. Nawet jeśli nie teraz, to w najbliższych latach. Ustawodawstwo musi nadążyć za społeczeństwem. Natomiast społeczeństwo zmieniło się szybciej, niż oczekiwał tego system prawny.
Dla wielu rodzin po rozwodzie, które dziś funkcjonują w cieniu biurokratycznej niepewności, nowe przepisy mogą oznaczać zwyczajnie łatwiejsze, spokojniejsze życie. Takie, w którym prawo nie przeszkadza rodzicom w byciu rodzicami – nawet jeśli jest ich czworo.
