O prawach pracowniczych w Wielkiej Brytanii piszemy nieprzerwanie od 2003 roku. Pomimo szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych i dostępnej bezpłatnej pomocy, nadal wielu pracowników nie zna swoich praw. Obecnie brytyjskie prawo pracy kładzie ogromny nacisk na elastyczność, transparentność płac oraz ochronę przed nieuzasadnionym zwolnieniem od pierwszego dnia pracy. Prezentujemy najważniejsze prawa pracowników w Wielkiej Brytanii.

Umowa o pracę i „Statement of Terms”

Każdy pracownik (Employee) oraz zleceniobiorca (Worker) musi otrzymać Written Statement of Employment Particulars lub umowę o pracę najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. Taka umowa musi zawierać: wynagrodzenie, godziny pracy, zasady urlopowe, miejsce pracy oraz okres wypowiedzenia.

Ważne: Nawet jeśli nie masz podpisanej papierowej umowy, Twoje prawa wynikają z przepisów ustawowych (Statutory Rights). Oznacza to, że nie możesz mieć mniejszych praw niż gwarantowane przez te przepisy. Jednocześnie zaś pracodawca nie może się powoływać na brak spisanych praw w umowie lub traktować Cię gorzej niż by to wynikało z przepisów.

Wynagrodzenie: National Minimum Wage (NMW)

National Minimum Wage to minimalna stawka, którą możesz zarabiać. Oznacza to, że pracodawca nie może płacić Ci mniej. Pamiętaj, że stawka ta regularnie jest podnoszona przez rząd i za każdym razem również Twój pracodawca powinien podnieść Twoje zarobki. Tak, aby nigdy Twoja płaca nie była niższa niż NMW.

Bieżąca stawka minimalna (na rok zaczynający się od kwietnia 2026) wynosi: £12.71 za godzinę. 

Aktualne stawki zawsze możesz sprawdzić na stronach rządowych.

Masz także prawo do paska wypłaty, który jasno pokazuje wszystkie potrącenia (Tax, National Insurance, Pension).

Czas pracy i odpoczynek (Working Time Regulations)

Kwestie te są także regulowane przez przepisy prawa pracy.

Limit 48 godzin. Nie możesz pracować więcej niż 48h tygodniowo, chyba że dobrowolnie podpiszesz zgodę na rezygnację z tego limitu (Opt-out agreement).

Przerwy. Przynajmniej 20 minut przerwy przy pracy trwającej powyżej 6 godzin.

Odpoczynek dobowy. Minimum 11 godzin przerwy między zakończeniem pracy a jej rozpoczęciem kolejnego dnia.

Urlopy (Holiday Entitlement)

Większość pracowników ma prawo do 5.6 tygodnia płatnego urlopu rocznie (tzw. Statutory Annual Leave). Chodzi tutaj o liczbę dni, które dana osoba zwykle pracuje w tygodniu. Czyli dla pełnego etatu (5 dni w tygodniu) jest to zazwyczaj 28 dni urlopu (wliczając Bank Holidays). Pracownicy part-time oraz zero-hours mają urlop wyliczany proporcjonalnie do przepracowanych godzin (pro-rata).

Co z bank holiday? To najbardziej myląca kwestia, bowiem w UK jest pod tym względem inaczej niż w Polsce. Bank Holiday nie musi być dniem wolnym od pracy. A jeśli jest wolne, pracodawca może Ci kazać wziąć dzień z puli urlopu za każdy bank holiday. W praktyce oznacza to, że możesz mieć 28 dni urlopu, ale 8 z tego „musisz” wykorzystać na bank holiday. Zależy to od Twojej umowy.

Nowoczesne prawa (Elastyczność i AI)

W 2026 roku obowiązują zaktualizowane przepisy dotyczące:

Day One Right to Flexible Working: Możesz poprosić o elastyczne godziny pracy lub pracę zdalną już od pierwszego dnia zatrudnienia (pracodawca musi rozpatrzyć wniosek w określonym terminie).

AI Protection: Pracodawca ma obowiązek poinformować Cię, jeśli decyzje o Twoim zatrudnieniu, awansie lub zwolnieniu są podejmowane przez algorytmy (sztuczną inteligencję).

Chorobowe i Macierzyństwo (Statutory Pay)

Statutory Sick Pay (SSP): Płatne od 4. dnia choroby (chyba że umowa mówi inaczej).

W przypadku ciąży, masz prawo do 52 tygodni urlopu (Statutory Maternity Leave), niezależnie od tego, jak długo pracujesz w firmie.

Pierwsze 26 tygodni: Ordinary Maternity Leave.

Kolejne 26 tygodni: Additional Maternity Leave.

Ważne: Ostatnie 13 tygodni urlopu (od 40. do 52. tygodnia) jest zazwyczaj bezpłatne, chyba że Twoja firma oferuje lepsze warunki (Enhanced Maternity Pay).

Parental Leave: Rozszerzone prawa do płatnego urlopu ojcowskiego i współdzielonego (Shared Parental Leave), promujące równość rodziców.

Gdzie szukać pomocy jeśli pracodawca nie przestrzega prawa?

W Wielkiej Brytanii system wsparcia dla pracowników jest bardzo dobrze rozwinięty i – co najważniejsze – większość podstawowej pomocy jest bezpłatna.

Jeśli czujesz, że Twój pracodawca łamie prawo (np. nie płaci pensji, odmawia urlopu, dyskryminuje Cię lub stosuje mobbing), możesz szukać pomocy.

1. ACAS (Advisory, Conciliation and Arbitration Service) – Pierwszy krok
To najważniejsza instytucja. Jest niezależna i darmowa.

W czym pomogą: Udzielają porad prawnych i prowadzą tzw. Early Conciliation (wczesną mediację).

Dlaczego to ważne: Zanim złożysz pozew do sądu pracy (Employment Tribunal), musisz w większości przypadków najpierw zgłosić się do ACAS.

Kontakt: Infolinia: 0300 123 1100 lub strona acas.org.uk.

2. Citizens Advice (CAB) – Biuro Porad Obywatelskich
Bardzo popularna w UK organizacja charytatywna.

W czym pomogą: Pomagają zrozumieć Twoje prawa, sprawdzić umowę i podpowiedzieć, jakie pismo napisać do szefa. Mają działy wyspecjalizowane w prawie pracy.

Kontakt: Możesz pójść do ich biura lokalnie (szukaj „Citizens Advice near me”) lub wejść na citizensadvice.org.uk.

3. Związki Zawodowe (Trade Unions)
Jeśli należysz do związku (np. UNISON, Unite, GMB), to jest to Twoja „tarcza”.

W czym pomogą: Zapewniają darmową pomoc prawną, reprezentację na spotkaniach dyscyplinarnych z szefem oraz prawników w sądzie pracy.

Wskazówka: Warto zapisać się do związku, zanim pojawią się problemy – związki zazwyczaj nie pomagają w sprawach, które zaczęły się przed datą dołączenia.

4. Employment Tribunal (Sąd Pracy)
Ostateczność, gdy mediacja nie zadziała i nie da się „dogadać” z pracodawcą.

W czym pomogą: Rozstrzygają spory o niewypłacone pensje, nieuzasadnione zwolnienia czy dyskryminację.

Koszt: Od kilku lat składanie pozwów do sądu pracy w UK jest bezpłatne (nie ma opłaty sądowej wpisowej).

5. HMRC – W sprawach o pieniądze
Jeśli pracodawca płaci Ci poniżej płacy minimalnej (National Minimum Wage), możesz zgłosić to bezpośrednio do urzędu skarbowego.

FAQ: Prawa pracownicze w Wielkiej Brytanii (Employee Rights in the UK)

1. Czy pracodawca może mnie zwolnić bez podania przyczyny?
W UK obowiązuje zasada, że pełną ochronę przed nieuzasadnionym zwolnieniem (Unfair Dismissal) zyskujesz zazwyczaj po 2 latach pracy dla tego samego pracodawcy. Przed upływem tego czasu zwolnienie jest łatwiejsze, chyba że powodem jest dyskryminacja (np. ze względu na ciążę, rasę czy religię) – wtedy ochrona przysługuje od pierwszego dnia.

2. Co jeśli zachoruję? Czy dostanę pieniądze od razu?
Ustawowe chorobowe (Statutory Sick Pay – SSP) płatne jest od czwartego dnia nieobecności (pierwsze trzy dni to tzw. Waiting Days). Niektórzy pracodawcy mają jednak własne programy (Occupational Sick Pay), które płacą od pierwszego dnia i w wyższym wymiarze – sprawdź to w swojej umowie.

3. Czy pracodawca może zmusić mnie do pracy w Bank Holidays?
To zależy wyłącznie od Twojej umowy. W UK nie ma ustawowego prawa do wolnego w Bank Holidays. Jeśli Twoja umowa mówi, że pracujesz w święta, musisz to robić. Często jednak pracodawcy wliczają te dni do puli Twojego płatnego urlopu (28 dni).

4. Ile wynosi okres wypowiedzenia (Notice Period), jeśli sam chcę odejść?
Jeśli pracujesz dłużej niż miesiąc, ustawowe minimum to 1 tydzień. Jednak większość umów przewiduje dłuższe okresy (np. 1 miesiąc). Zawsze sprawdź sekcję „Notice Period” w swoim kontrakcie.

5. Czy kontrakt „Zero-Hours” daje mi jakieś prawa?
Tak! Jako osoba na kontrakcie zero-hours masz status Workera. Oznacza to, że masz prawo do minimalnej płacy krajowej (NMW) oraz do płatnego urlopu (naliczanego proporcjonalnie do przepracowanych godzin). Masz też prawo odmówić przyjęcia zlecenia, a pracodawca nie może Ci zabronić pracy w innym miejscu (Exclusivity clauses są w tych umowach nielegalne).

6. Czy przysługuje mi przerwa, jeśli pracuję cały dzień?
Jeśli pracujesz więcej niż 6 godzin, masz prawo do co najmniej 20 minut nieprzerwanej przerwy. Pracodawca nie musi za tę przerwę płacić, chyba że umowa stanowi inaczej.

7. Co to jest „Redundancy” i czy dostanę odprawę?
Redundancy to zwolnienie z powodu likwidacji Twojego stanowiska pracy. Aby otrzymać ustawową odprawę (Statutory Redundancy Pay), musisz pracować u danego pracodawcy przez co najmniej 2 lata.

8. Czy szef może mi kazać pracować 60 godzin w tygodniu?
Zgodnie z prawem nie możesz pracować średnio więcej niż 48 godzin tygodniowo. Możesz jednak podpisać dobrowolną zgodę na rezygnację z tego limitu (Opt-out agreement). Pamiętaj: nikt nie może Cię zmusić do jej podpisania ani zwolnić za to, że odmówiłaś.

9. Czy mam prawo do elastycznych godzin pracy?
W 2026 roku prawo do złożenia wniosku o Flexible Working przysługuje od pierwszego dnia pracy. Pracodawca ma obowiązek rozpatrzyć Twój wniosek i podać uzasadniony powód biznesowy, jeśli zdecyduje się go odrzucić.