W Niemczech rozpoczęła się gorąca debata o przyszłości jednego z najważniejszych instrumentów polityki rodzinnej. Pytanie, które coraz częściej pojawia się w mediach i wśród młodych rodziców, brzmi: czy płatny urlop rodzicielski będzie krótszy? Wskazują na to zapowiedzi Kariny Prien.
Federalna minister rodziny Karin Prien przedstawiła projekt zmian dotyczących zasiłku rodzicielskiego (Elterngeld). Zgodnie z propozycją maksymalny okres pobierania świadczenia miałby zostać ograniczony z obecnych 14 do 12 miesięcy. Ministerstwo podkreśla, że reforma ma dwa cele: większe zaangażowanie ojców w opiekę nad dziećmi oraz ograniczenie wydatków państwa. Projekt nie jest jeszcze prawem. Znajduje się na etapie uzgodnień wewnątrz rządu i może ulec zmianom. Natomiast już teraz wzbudza wiele obaw i kontrowersji.
Jak działa obecnie urlop rodzicielski i Elterngeld w Niemczech?
Niemiecki system rozróżnia samą Elternzeit, czyli urlop rodzicielski, oraz Elterngeld, czyli świadczenie finansowe wypłacane rodzicom podczas przerwy w pracy.
Obecnie rodzice mogą skorzystać nawet z trzech lat urlopu rodzicielskiego na każde dziecko. Jednak państwowe wsparcie finansowe jest wypłacane przez znacznie krótszy czas.
Podstawowy zasiłek rodzicielski przysługuje przez 12 miesięcy. Okres ten może zostać wydłużony do 14 miesięcy, jeśli drugi rodzic – najczęściej ojciec – przejmie opiekę nad dzieckiem przez co najmniej dwa miesiące. Te dodatkowe miesiące nazywane są potocznie „miesiącami partnerskimi”.
System został wprowadzony w 2007 roku. Jego celem było zachęcenie rodziców, szczególnie ojców, do większego udziału w wychowaniu dzieci, a także ułatwienie kobietom powrotu na rynek pracy.
Wysokość świadczenia zależy od wcześniejszych dochodów. Zazwyczaj wynosi około 65 procent wcześniejszego dochodu netto. Obecnie minimalna kwota to 300 euro miesięcznie, a maksymalna 1800 euro.
Minister Karin Prien proponuje nowy model
Za zmianami stoi federalna minister rodziny Karin Prien. Według przygotowanego projektu pełne świadczenie miałoby być dostępne maksymalnie przez 12 miesięcy.
Największą zmianą byłoby zwiększenie obowiązkowego udziału obojga rodziców. Każdy z nich miałby wykorzystać co najmniej trzy miesiące przerwy zawodowej, aby rodzina mogła skorzystać z pełnego okresu wsparcia. Pozostałe sześć miesięcy rodzice mogliby podzielić między siebie według własnych potrzeb.
fot. shutterstock.com
„Trzy miesiące będą w przyszłości zarezerwowane dla każdego rodzica. Kolejne sześć miesięcy będzie można elastycznie podzielić” – zakłada projekt ministerstwa.
Zmienić miałyby się także kwoty świadczenia. Minimalna wysokość Elterngeld miałaby wzrosnąć z 300 do 330 euro. Natomiast maksymalna z 1800 do 1900 euro miesięcznie.
Samotni rodzice mieliby zostać wyłączeni z nowych zasad i zachować możliwość korzystania z pełnego wsparcia.
Dlaczego rząd chce skrócić świadczenie?
Jednym z głównych powodów reformy są oszczędności budżetowe. Ministerstwo rodziny, podobnie jak inne resorty, otrzymało zadanie ograniczenia wydatków. Karin Prien ma znaleźć około 500 milionów euro oszczędności w swoim budżecie.
Drugim argumentem jest polityka równościowa. Rząd uważa, że obecny system nadal zbyt często powoduje, iż to kobiety pozostają dłużej poza rynkiem pracy. Podczas gdy ojcowie korzystają z urlopu rodzicielskiego krócej.
Według zwolenników zmian większy udział ojców w opiece nad dzieckiem może poprawić sytuację kobiet na rynku pracy i zmniejszyć różnice zawodowe między matkami i ojcami.
Krytycy: reforma może uderzyć w rodziny
Propozycja szybko wywołała kontrowersje. Krytycy wskazują, że skrócenie okresu wypłaty świadczenia może być szczególnie trudne dla rodzin, które nie mają jeszcze zapewnionego miejsca w żłobku.
W wielu niemieckich regionach rodzice muszą czekać miesiącami na dostęp do opieki dla małych dzieci. Jeśli świadczenie zakończy się wcześniej, część rodzin może stanąć przed problemem: wrócić do pracy czy pozostać z dzieckiem bez wsparcia finansowego.
„Państwo chce zwiększyć udział ojców w opiece, ale nie może zapominać o realnych problemach rodzin – dostępności żłobków, kosztach życia i bezpieczeństwie finansowym młodych rodziców” – podkreślają przeciwnicy reformy.
Debata o Elterngeld to coś więcej niż kwestia pieniędzy
Spór wokół zmian pokazuje, że Elterngeld stał się symbolem szerszej dyskusji o tym, jak Niemcy chcą wspierać rodziny.
Dla rządu reforma ma oznaczać bardziej sprawiedliwy podział obowiązków między matkami i ojcami oraz odpowiedzialniejsze wydawanie publicznych pieniędzy.
Dla wielu organizacji rodzinnych jest to jednak ryzyko osłabienia wsparcia w najważniejszym okresie życia dziecka.
Jeśli propozycje Karin Prien zostaną przyjęte, niemieckie rodziny czeka jedna z największych zmian w systemie Elterngeld od czasu jego wprowadzenia. Na razie pozostaje pytanie, które stało się tytułem całej debaty: czy płatny urlop rodzicielski będzie krótszy, czy też rząd zmieni swoje plany pod wpływem krytyki społecznej?
