Oszczędzasz na pierwsze mieszkanie na Lifetime ISA (w skrócie LISA)? Uważaj na wypłaty. Nowe dane pokazują, że dla tysięcy osób to kosztowna pułapka. Bowiem wypłata z Lifetime ISA może pociągać za sobą kary, które nie tylko „zjedzą” bonus od rządu, ale także część oszczędności.
Około 45 tys. oszczędzających zapłaciło w roku podatkowym 2024/25 karę za nieuprawnioną wypłatę więcej niż raz. Wynika to z danych urzędu skarbowego HMRC. Średnia strata takiej osoby wyniosła około £760 w ciągu jednego roku.
Skąd pochodzą te dane?
Liczby uzyskała aplikacja finansowa Plum. Zrobiła to w trybie wniosku o informację publiczną (FOI). HMRC zaokrągliło wynik do pełnych setek. Przedstawiciel Plum ocenia, że to duże kwoty dla osób kupujących pierwszy dom. Ci ludzie i tak mają trudną drogę na rynek nieruchomości.
Ile dokładnie tracą oszczędzający?
Większość poszkodowanych zapłaciła stosunkowo niewiele. Najliczniejsza grupa, około 33 530 osób, zapłaciła łącznie do £999.
Są jednak przypadki ekstremalne:
- około 60 osób zapłaciło ponad £8 000,
- kolejne około 60 osób zapłaciło od £7 000 do £7 999.
HMRC podało też średnią dla 25 największych łącznych kar na osobę. Wyniosła ona £11 000. Ta kwota jest już znacząca, dla osoby „zbierającej” na pierwszą nieruchomość.
Czym jest Lifetime ISA?
Lifetime ISA to specjalne konto oszczędnościowe. Można z niego skorzystać na dwa cele: pierwszy dom albo emeryturę. W odróżnieniu od ISA, którego cel oszczędnościowy jest dowolny. Więcej przeczytacie w ISA czy Lifetime ISA – różnice i co się bardziej opłaca?
Rząd dopłaca 25% bonusu do wpłat. Maksymalnie to £1 000 rocznie.
System ISA działa od 2017 roku.
Kiedy płaci się karę?
Kara wynosi 25% wypłaconej kwoty. Dotyczy nieuprawnionej wypłaty. Najczęściej zdarza się, gdy ktoś ma mniej niż 60 lat i wypłaca pieniądze na cel inny niż zakup pierwszego domu.
W praktyce kara zabiera cały bonus od rządu. Odbiera też część własnych wpłat oszczędzającego.
Jakie są najważniejsze ograniczenia?
Zasady Lifetime ISA od dawna budzą krytykę. Są one bowiem zbyt sztywne. A w przypadku nieautoryzowanej wypłaty środków, która zwykle następuje, gdy oszczędzający nie ma innego wyjścia kary są nieproporcjonalnie wysokie. Zabierają nie tylko bonus od rządu, ale część oszczędności.
Z LISA Możesz legalnie i bez żadnych potrąceń wypłacić oszczędności wraz z 25-procentowym bonusem rządowym tylko w trzech przypadkach:
- zakup pierwszego domu (First-Time Buyer),
- ukończenie 60. roku życia
- śmiertelna choroba (pozostało mniej niż 12 miesięcy życia).
W przypadku zakupu domu, musi on nastąpić najwcześniej 12 miesięcy po założeniu ISA. Jeśli kupicie dom wcześniej, zapłacicie karę.
Dom nie może kosztować więcej niż £450 000 (niezależnie od tego, w której części Wielkiej Brytanii się znajduje) i musi być kupowany jako dom do mieszkania dla siebie (nie pod wynajem, tzw. Buy-to-Let). Zakup musi być wspierany kredytem hipotecznym (mortgage) – nie można kupić domu w całości za gotówkę.
Co mówią eksperci?
Maike Currie z PensionBee mówi wprost: „Te dane obnażają fundamentalną wadę Lifetime ISA”. Według niej problem polega na tym, że gdy życie pokrzyżuje plany, kara potrafi odebrać bonus i jeszcze część własnych pieniędzy.
Rajan Lakhani z Plum liczy, że te liczby wywołają złość. Jego zdaniem powinny też skłonić rząd do dopracowania nowego produktu dla kupujących pierwszy dom.
Ile kar naliczono w 2025/26?
Dane HMRC, opublikowane we wrześniu, pokazują skalę zjawiska w kolejnym roku podatkowym. Łączna wartość kar to aż £118 985 000. Zs liczba osób ukaranych za wypłaty niezgodne z zasadami to 154 tysiące.
Co dalej z Lifetime ISA?
Rząd chce zastąpić Lifetime ISA produkt nowym kontem dla osób kupujących pierwszy dom. Konsultacje w tej sprawie zakończyły się w sierpniu 2026 roku. Nowy produkt ma skupić się wyłącznie na zakupie pierwszego mieszkania. Krytycy od dawna uważali, że łączenie dwóch celów w jednym koncie było błędem.
Do czasu pojawienia się nowego produktu nadal można otworzyć Lifetime ISA. Po jego wprowadzeniu posiadacze obecnych kont będą mogli dalej na nich oszczędzać.
Co to oznacza dla Polaków w UK?
Wielu naszych czytelników planuje zakup pierwszego domu w Wielkiej Brytanii. Lifetime ISA bywa dla nich atrakcyjną opcją.
Zanim wypłacisz pieniądze, sprawdź trzy rzeczy:
- Czy cena domu mieści się w limicie £450 000.
- Czy wypłata spełnia pozostałe warunki konta.
Najważniejsze informacje w punktach
Przeczytaj szybkie podsumowanie, aby nie wpaść w pułapkę kar za wypłaty ISA.
- 45 tys. osób zapłaciło karę za Lifetime ISA więcej niż raz w roku podatkowym 2024/25
- £760 to średnia roczna strata takiej osoby, ale aż £11 000 to średnia dla 25 największych łącznych kar na osobę
- Kara za nieuprawnioną wypłatę wynosi 25%
- £450 000 to maksymalna cena pierwszego domu, który możesz kupić posiłkując się ISA
Dokładne kwoty i liczby pochodzą z danych HMRC przekazanych aplikacji Plum.
