Niemcy zderzają się z konsekwencjami zmian demograficznych, w związku z czym pojawił się pomysł podniesienia górnej granicy wieku dla rezerwistów z 65 do 70 lat. Coraz trudniej opierać system bezpieczeństwa wyłącznie na młodszych rocznikach, których liczebność systematycznie maleje.
Siły zbrojne potrzebują nie tylko sprawności fizycznej, ale także kompetencji technicznych, organizacyjnych i analitycznych, które często rozwijają się wraz z wiekiem. Dyskusja o przesunięciu granicy wieku wpisuje się więc w szerszą próbę redefinicji tego, kto może być użyteczny dla nowoczesnej armii.
Służba w wojsku a ograniczenia w rezerwach
W Niemczech żyje około 860 tys. byłych żołnierzy, ale jedynie niewielka część z nich aktywnie uczestniczy w szkoleniach rezerwistów. Faktyczna liczba osób gotowych do mobilizacji pozostaje znacznie niższa niż potencjalna baza kadrowa. Wynika to m.in. z obowiązującego modelu opartego na tzw. podwójnej dobrowolności. Udział w szkoleniach wymaga zgody zarówno rezerwisty, jak i jego pracodawcy.
Ten mechanizm ogranicza możliwości planowania i szybkiego reagowania. Krytycy wskazują, że państwo nie ma pełnej kontroli nad tym, jaką prawdziwą siłą dysponuje w sytuacji kryzysowej. W odpowiedzi pojawiają się postulaty ograniczenia roli pracodawców lub nawet wprowadzenia obowiązkowych szkoleń dla rezerwistów.
Czy powróci obowiązkowa służba wojskowa?
Debata o rezerwistach jest fragmentem szerszej dyskusji o przyszłości niemieckiej armii. Coraz częściej powraca temat przywrócenia obowiązkowej służby wojskowej, zawieszonej ponad dekadę temu. Zwolennicy tego rozwiązania podkreślają, że model oparty wyłącznie na ochotnikach nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.
Pojawiają się również bardziej daleko idące propozycje, w tym objęcie obowiązkiem służby kobiet czy przeprowadzenie referendum w tej sprawie. Niemcy rozważają więc nie tylko zwiększenie liczebności armii, ale także zmianę jej struktury społecznej. Szacuje się, że do osiągnięcia zakładanego poziomu bezpieczeństwa brakuje od 50 do 60 tys. osób.
Podwójne obywatelstwo a służba w Bundeswehrze
Na tle tych zmian pojawia się kolejny wątek – związek między służbą wojskową a podwójnym obywatelstwem. W Niemczech żyje ponad 6 mln osób posiadających dwa paszporty. Tylko w 2024 roku prawie 250 tys. mieszkańców Niemiec otrzymało niemieckie obywatelstwo, co jest rekordem od 2000 roku.
Proponowane zmiany w niemieckim prawie nie oznaczają automatycznego wezwania tysięcy Polaków do wojska. Są jednak konsekwencją szerszej reformy dotyczącej podwójnego obywatelstwa i ewentualnego powrotu obowiązkowej służby wojskowej. Niemcy dopuściły w 2024 roku pełną akceptację posiadania dwóch paszportów. W sytuacji, gdy rozważane jest przywrócenie powszechnego poboru, państwo musi ustalić, czy dana osoba nie ma równoległych obowiązków wobec innego kraju. Rząd bowiem zdaje sobie sprawę z potencjalnych konfliktów lojalności.
Dlatego planuje się, aby młodzi mężczyźni ujawniali wszystkie swoje obywatelstwa i pozwolili ocenić, czy nie zachodzi konflikt prawny lub praktyczny (np. podwójny obowiązek służby). Sprawa dotyczy także Polaków mieszkających w Niemczech, jeśli posiadają oba obywatelstwa, ponieważ Europejskie Porozumienie o Obywatelstwie z 1997 roku stworzone po to, by uniknąć sytuacji, w której jedna osoba musiałaby odbywać obowiązkową służbę wojskową w dwóch państwach, nie zostało ratyfikowane przez Polskę.
