Świąteczny nastrój przeważnie gaśnie wraz z początkiem nowego roku, ale nie w Irlandii. Tu Boże Narodzenie domyka się dopiero 6 stycznia. To właśnie wtedy obchodzone jest uroczystość Objawienia Pańskiego, uznawane za symboliczny koniec 12 dni Bożego Narodzenia liczonych od 25 grudnia. Ten dzień znany jest jako Little Christmas i ma w Irlandii wyjątkowy, głęboko zakorzeniony wymiar kulturowo-rodzinny.
6 stycznia oprócz daty w kalendarzu jest momentem pożegnania świąt, zakończenia wizyt rodzinnych, uczt i domowych spotkań, a zarazem momentem szczególnym dla kobiet, które dźwigały na swoich barkach ciężar organizacji życia rodzinnego.
Indyk, pudding i mince pie – tak świętują Irlandczycy
W Irlandii Wigilia, obchodzona 24 grudnia, ma raczej spokojny i skromny charakter. Wieczorem rodziny spotykają się w domach na kolację, podczas której podaje się głównie potrawy rybne. Mikołaj przynosi upominki w nocy z 24 na 25 grudnia; prezenty czekają więc na domowników następnego ranka.
Główne obchody Bożego Narodzenia przypadają na 25 grudnia. Na świątecznym stole królują pieczony indyk faszerowany wątróbką i jabłkami, szynka, kruche ciastka nadziewane korzenną masą z bakalii znane jako mince pie oraz bożonarodzeniowy pudding. Obchody świąt przedłużają się również na 26 grudnia, czyli St. Stephen’s Day, kiedy to po domach chodzą kolędnicy zwani Wrenboys, zbierający datki na cele dobroczynne.
Fartuchy w kąt! Jak w Irlandii celebruje się Nollaig na mBan?
Czy świętowanie kończy się 26 grudnia? Absolutnie nie. Trwa ono do 6 stycznia, ale mniej intensywnie. Wówczas przypada Nollaig na mBan, czyli Boże Narodzenie w Irlandii dla Kobiet. Ta tradycja jest formą symbolicznego wynagrodzenia paniom ich świątecznego wysiłku. Po dniach intensywnych przygotowań, gotowania i sprzątania, gospodynie mogą wreszcie odłożyć fartuchy i odpocząć.
Zależnie od regionu i rodziny świętowanie wyglądało kiedyś różnie, jednak wspólnym mianownikiem zawsze był relaks i poczucie wspólnoty. Tego dnia to mężczyźni zajmowali się domem i dziećmi, a kobiety wychodziły, by spotkać się z przyjaciółkami albo spędzić kilka godzin w lokalnej restauracji. Tradycyjną potrawą serwowaną tego dnia była gęś, co dodatkowo podkreślało okolicznościowy charakter.
Boże Narodzenie kończy się w Irlandii 6 stycznia
Nollaig na mBan wiąże się z rytuałami, które miały zapewnić domowi szczęście w nadchodzącym roku. W przeddzień Bożego Narodzenia dla Kobiet w oknach zapalano 12 świec, symbolizujących 12 dni świąt. Sam 6 stycznia był natomiast dniem granicznym – wszystkie dekoracje bożonarodzeniowe musiały zostać zdjęte dokładnie wtedy. Wierzono, że niedopełnienie tego obowiązku sprowadzi na dom pecha.
W czasach, gdy jedyną ozdobą świąteczną było drzewko, wynoszono je tego dnia z domu i palono, zamykając w ten sposób bożonarodzeniowy cykl. Takie gesty porządkowały rytm życia, oddzielając świętowanie od prozy życia.
Kobiety jako filar irlandzkiej rodziny i sens tradycji dziś
Nollaig na mBan przypomina o roli, jaką irlandzkie kobiety odgrywały – i odgrywają – w życiu rodzinnym. Zwłaszcza w czasach, gdy niewiele z nich pracowało poza domem, to one były kręgosłupem gospodarstwa domowego, szczególnie na wsiach. Przy licznych rodzinach, w których pięcioro czy sześcioro dzieci uchodziło za normę, kobiety dzień w dzień dosłownie toczyły bój o przetrwanie. Jeden dzień w roku przeznaczony wyłącznie dla nich miał ogromne znaczenie symboliczne.
Ten zwyczaj wciąż jest żywy w Irlandii, chociaż przybiera nowocześniejsze formy – od wieczornego spaceru i spotkań z koleżankami, przez relaks w ulubionej kawiarni, po wizytę w spa z masażem lub aromaterapią albo voucher do salonów kosmetycznych czy na sesję jogi.
