Przez lata częściowa emerytura była w Niemczech jednym z najbardziej korzystnych rozwiązań dla osób zbliżających się do wieku emerytalnego. Korzystali z niej zarówno niemieccy pracownicy, jak i tysiące migrantów zarobkowych, w tym bardzo liczna grupa Polaków zatrudnionych w przemyśle, logistyce, budownictwie, opiece i usługach. Ograniczenie częściowej emerytury wpłynie na życie ponad 200 000 Polaków mających uprawnienia do korzystania z tej formy wypłat.
Teraz niemiecki rząd chce radykalnie ograniczyć ten mechanizm. Reforma planowana od 2027 roku szczególnie mocno uderzy w osoby pracujące fizycznie i mające problemy zdrowotne. Te najczęściej traktowały częściową emeryturę jako finansową poduszkę bezpieczeństwa.
Ograniczenie częściowej emerytury kończy system, który dawał wyjątkowe przywileje
Częściowa emerytura w Niemczech pozwalała pobierać niemal pełne świadczenie emerytalne i jednocześnie zachować status osoby aktywnej zawodowo. Najbardziej znanym rozwiązaniem było przechodzenie na tzw. emeryturę 99,99 procent.
Wówczas formalnie pracownik nie pobierał pełnej emerytury, lecz brakowało mu jedynie symboliczne 0,01 procent świadczenia. W praktyce oznaczało to możliwość otrzymywania prawie całej emerytury przy zachowaniu prawa do zasiłku chorobowego, świadczeń dla bezrobotnych czy świadczeń związanych ze skróconym czasem pracy.
Dla wielu osób był to legalny i bardzo opłacalny sposób na zwiększenie bezpieczeństwa finansowego przed definitywnym zakończeniem kariery zawodowej. Szczególnie cenili go pracownicy wykonujący ciężkie zajęcia fizyczne. Głównie dlatego, że ci z wiekiem coraz częściej korzystali ze zwolnień lekarskich.
Ograniczenie częściowej emerytury najmocniej odczują pracownicy fizyczni i migranci
Polacy należeli do grup szczególnie zainteresowanych tym rozwiązaniem. Wielu z nich pracuje w Niemczech od kilkunastu lub kilkudziesięciu lat. Często w zawodach obciążających organizm. Magazyny, hale produkcyjne, opieka nad seniorami, budownictwo czy transport to sektory, w których problemy zdrowotne pojawiają się znacznie szybciej niż w pracy biurowej.
Dzięki częściowej emeryturze osoby w wieku okołoemerytalnym mogły ograniczać aktywność zawodową bez gwałtownego spadku dochodów. Jednocześnie zachowywały ochronę socjalną i prawo do wysokiego zasiłku chorobowego. Dla wielu migrantów była to forma miękkiego przejścia z pracy do emerytury.
Eksperci rynku pracy zwracają uwagę, że rozwiązanie było szczególnie popularne wśród osób, które nie miały wysokich prywatnych oszczędności ani dodatkowych zabezpieczeń emerytalnych. Właśnie dlatego reforma może mocno dotknąć pracowników z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Polaków.
Sposób, jak uszczelnić system i zmniejszyć wydatki kas chorych
Niemiecki rząd argumentuje, że obecne przepisy prowadziły do nadużyć i tworzyły „systemowo nieuzasadnione korzyści”. Według ministerstwa zdrowia osoby pobierające 99,99 procent emerytury korzystały z przywilejów, które w praktyce nie różniły się od pełnej emerytury. Natomiast dawały dodatkowe prawa socjalne.
fot. shutterstock.com
Od 2027 roku prawo do zasiłku chorobowego ma zniknąć dla osób pobierających częściową emeryturę wynoszącą co najmniej dwie trzecie pełnej emerytury. Oznacza to koniec najpopularniejszego modelu wykorzystywanego przez pracowników przed przejściem na pełną emeryturę.
Rząd tłumaczy zmiany koniecznością ratowania finansów publicznej służby zdrowia. Niemieckie kasy chorych od lat zmagają się z rosnącymi kosztami starzejącego się społeczeństwa.
Ograniczenie częściowej emerytury oznacza realne straty finansowe dla Polaków w Niemczech
Dla wielu Polaków pracujących w Niemczech reforma może oznaczać konieczność wyboru między wyższą emeryturą a zachowaniem ochrony chorobowej. Osoby, które będą chciały nadal korzystać z prawa do zasiłku chorobowego, będą musiały utrzymywać częściową emeryturę poniżej poziomu dwóch trzecich pełnego świadczenia. To oznacza niższe miesięczne dochody.
Największe straty mogą odczuć osoby o pogarszającym się stanie zdrowia, które jednocześnie nadal pracują. Dlatego w praktyce wielu pracowników fizycznych traci mechanizm pozwalający utrzymać stabilność finansową podczas częstych chorób lub rehabilitacji.
Problem może być szczególnie widoczny wśród opiekunek osób starszych, pracowników budowlanych, kierowców i pracowników magazynowych. Dlatego, że są to grupy, w których ryzyko niezdolności do pracy po sześćdziesiątym roku życia jest wyraźnie wyższe.
Nowy kierunek polityki socjalnej Niemiec
Zmiany wokół częściowej emerytury wpisują się w szerszy trend zaostrzania niemieckiego systemu socjalnego. Berlin coraz wyraźniej sygnalizuje, że okres bardzo szerokich świadczeń się kończy.
Dla Polaków pracujących w Niemczech oznacza to konieczność dokładniejszego planowania ostatnich lat aktywności zawodowej. Eksperci przewidują, że część osób będzie próbowała dłużej utrzymywać pełne zatrudnienie. I to pomimo pogarszającego się zdrowia. Inni mogą szybciej decydować się na pełną emeryturę lub powrót do Polski.
Jednocześnie rośnie znaczenie prywatnego oszczędzania i dodatkowego zabezpieczenia finansowego na starość. Reforma pokazuje bowiem, że nawet rozwiązania uznawane przez lata za stabilne i korzystne mogą zostać ograniczone, gdy państwo zaczyna szukać oszczędności w systemie socjalnym.