Brytyjska budka telefoniczna – historia ikony designu i symbolu Wielkiej Brytanii

Słynne czerwone budki telefoniczne choć w zasadzie wyszły z użycia, to nawet w XXI wieku nadal pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Wielkiej Brytanii. Kto jest ich twórcą? Jaka jest ich historia? Zapraszamy do lektury!

W 1920 roku powstała pierwsza brytyjska budka telefoniczna – model K1. Co ciekawe, wcale nie jest ona czerwona, tylko biała z czerwonym wejściem. Została stworzona przez Pocztę Zjednoczonego Królestwa i stanowi niejako wstęp do historii swojej znacznie słynniejszej krewniaczki. Niewiele z „przodków” brytyjskiej ikony można jeszcze znaleźć na ulicach. W 2021 roku w Wielkiej Brytanii naliczono czternaście K1, z czego siedem znajdowało się w muzeach i kolekcjach muzealnych. Kolejne dwie znajdują się w Republice Irlandii. Siedem z czternastu zlokalizowanych w UK zostało umieszczonych na liście zabytków II stopnia przez Historic England. Jedną możecie znaleźć na Trinity Market w Kingston-upon-Hull, a inna zlokalizowana jest na Bembridge High Street, na Wyspie Wight.

Brytyjska budka telefoniczna, pierwszy model K1
Brytyjska budka telefoniczna, pierwszy model K1

W zasadzie historia „tej” brytyjskiej budki telefonicznej zaczyna się od konkursu na projekt wzorcowej budki telefonicznej zorganizowanego przez Royal Fine Art Commission. W efekcie konkursu wybrano projekt znanego architekta Gilesa Gilberta Scotta – na jego podstawie powstał popularny model K2. Budka była prosta i elegancka, z oszklonymi ścianami z trzech stron i dachem o kształcie płytkiej kopuły. Budki z tej serii wykonywane były z żeliwa i malowane na czerwono. Model K2 zaczęto powszechnie używać w Londynie.

- Advertisement -

Kim był twórca brytyjskich budek?

Twórcą słynnych brytyjskich budek telefonicznych był Giles Gilbert Scott. Można powiedzieć, że projektowanie miał niejako we krwi – pochodził z rodziny o dużych tradycjach architektonicznych. Niezwykle znanym architektem epoki wiktoriańskiej był jego dziadek George Gilbert Scott. Architektami byli też ojciec George Gilbert Scott (młodszy) i stryj John Oldrid Scott. Już w młodości praktykował u boku uczniów swego ojca.

Później pracował na rzecz uniwersytetów w Oksfordzie i Cambridge (zaprojektował m.in. nowy budynek Bodleian Library w Oksfordzie). Projektował także obiekty inżynieryjne i przemysłowe, w tym zbudowany w latach 40. most Waterloo Bridge na Tamizie oraz elektrownie Bankside i Battersea w Londynie.

Działalność Scotta była wielokrotnie doceniana: m.in. w 1912 r. został członkiem Royal Institute of British Architects, w 1918 r. został członkiem stowarzyszonym Royal Academy of Arts, a jej pełnoprawnym członkiem – w 1922 r. W 1924 r. otrzymał tytuł rycerski (po konsekracji katedry w Liverpoolu), a w 1925 r. złoty medal Royal Institute of British Architects. W 1944 r. otrzymał Order of Merit.

W ciągu kolejnych kilku lat przygotowano kolejne modele słynnych czerwonych budek. K3 została również zaprojektowana przez „ojca” K2. Wykonaną ją z nieco innego materiału, który okazał się tańszy w produkcji. W przypadku K4 mieliśmy do czynienia z dwoma znacznymi usprawnieniami, a mianowicie z dołączoną na zewnątrz skrzynką pocztową i maszyną do stemplowania listów. Z kolei K5 była konstrukcją ze sklejki z metalową powierzchnią, wprowadzoną w 1934 roku. Przeznaczoną ją do użytku na wystawach. Nie wiadomo, ile sztuk wyprodukowano, a w dodatku mamy niewiele dowodów na to, że ten projekt wyszedł poza konstrukcję prototypu.

K6 została opracowana w 1935 roku z okazji srebrnego jubileuszu króla Jerzego V. Nowa wersja była redesignem K2, wersją zmniejszoną i uproszczoną, utrzymaną w stylu art déco, z mniejszą ilością elementów dekoracyjnych i z uproszczonymi ramami okiennymi. Jej masowa produkcja ruszyła w rok później. K6 był pierwszym projektem, który był szeroko stosowany poza Londynem, a wiele tysięcy zostało rozmieszczonych w praktycznie każdym mieście. Zastępowały one stare wersje i pojawiały się w nowych miejscach. W 1935 r. w Wielkiej Brytanii znajdowało się 19 tys. telefonów publicznych: do 1940 roku. dzięki K6 było ich już 35 tys.

Nowa generacja czerwonych budek

W niemal dwie dekady później, w 1959 roku architekt Neville Conder otrzymał zlecenie zaprojektowania nowej wersji czerwonej budki. Przedwojenny projekt miał już swoje lata i nastał czas najwyższy, aby zastąpić go czymś nowocześniejszym. K7 okazała się być jedynie prototypem, wstępem do K8. Ten model został wprowadzony w 1968 roku i był projektem Bruce’a Martina. Nie zastępowano nim starszych modeli, ale instalowano w nowych miejscach. W sumie na ulicach pojawiło się 11 tysięcy nowych budek. K8 zachował czerwony schemat kolorów, ale był to inny odcień czerwieni, a konkretnie – nieco jaśniejszy. Wkrótce „Poppy Red” stał się standardowym kolorem we wszystkich budkach.

Po prywatyzacji brytyjskiej poczty w 1980 r. pojawił się pomysł przemalowania budek na kolor żółty czyli firmowy kolor British Telecom. Wywołał on szeroką akcję sprzeciwu w brytyjskim społeczeństwie, w efekcie której zmian zaniechano. Wkrótce wprowadzono natomiast model budki KX100 (później także jego następców) zrywający z projektem Scotta, którym rozpoczęto zastępować starsze budki.

Dla osób urodzonych w świecie telefonii komórkowej, idea budek telefonicznych jest zupełnie obca. Niektórzy myślą, że zostały one zbudowane po to, aby chować się tam przed deszczem kiedy rozmawia się przez komórkę. Foto: shutterstock.com
Dla osób urodzonych w świecie telefonii komórkowej, idea budek telefonicznych jest zupełnie obca. Niektórzy myślą, że zostały one zbudowane po to, aby chować się tam przed deszczem kiedy rozmawia się przez komórkę. Foto: shutterstock.com

Współczesna sytuacja ikony brytyjskich ulic

Wobec zmniejszającego się zapotrzebowania na usługi publicznych telefonów, British Telecom prowadzi akcję Adopt a Kiosk, w ramach której odsprzedaje budki lokalnym społecznościom na inne cele za symbolicznego funta. Wiele z nich znalazło zastosowanie jako wiejskie mini-biblioteki. Są wykorzystywane także w innych celach, np. zrealizowano projekty wykorzystania budek jako zasilane energią słoneczną punkty ładowania telefonów komórkowych czy umieszczono w takiej budce defibrylator.

Remigiusz Wiśniewski
Remigiusz Wiśniewski
Fanatyk futbolu na Wyspach, kibic West Ham United F.C., ciągle początkujący kucharz. Z wykształcenia polonista i nauczyciel, który spełnia się w dziennikarskim. Pochodzi z Wieliczki, w Wielkiej Brytanii mieszka od 2008 roku, gdzie znalazł swoje miejsce na ziemi w Londynie. Zorganizowany, ale neurotyczny. Kieruje się w życiu swoimi zasadami. Uwielbia biegać przed wschodem słońca i kocha literaturę francuską.
Google Logo Dodaj "Polish Express" do preferowanych źródeł Google + Dodaj źródło

Zobacz także

Koszt niespodziewanych wydatków gospodarstw domowych w UK

Ujawniono średni koszt niespodziewanych wydatków, z jakimi w minionym roku musiały zmierzyć się gospodarstwa domowe w Wielkiej Brytanii.

300 funtów dla emerytów w ramach Winter Fuel Payment

Emeryci mogą otrzymać od 100 do 300 funtów wsparcia na opłacenie rachunków za ogrzewanie w ramach dodatku – Winter Fuel Payment.

Najszybszy wzrost gospodarczy od ponad dwóch lat

Brytyjski urząd statystyczny (ONS) poinformował, że w okresie od lipca do września wzrost gospodarczy wyniósł 0,7 proc.

Popularny sposób na tańsze bilety lotnicze. Sprawdzono jego skuteczność

Badanie przeprowadzone przez holenderski organ ochrony konsumentów sprawdziło skuteczność popularnego sposobu na tańsze bilety lotnicze.

Teksty tygodnia

Ryanair, Wizz Air i easyJet zakończyły 25 połączeń z Londynu. Wśród nich trasy do Polski

Linie lotnicze zwykle nie ogłaszają usunięcia danej trasy z...

Dramatyczne chwile na Heathrow. Airbus uderzył ogonem o pas

Na londyńskim Heathrow samolot uderzył dwukrotnie ogonem o nawierzchnię...

Ile wyniesie podwyżka Child Benefit? Podano stawki

HMRC poinformowało, ile wyniesie podwyżka Child Benefit w przyszłym roku. A także ile wzrośnie tygodniowa wysokość świadczenia Guardian’s Allowance.

Vinted i eBay na celowniku. Zakaz dla osób poniżej 16 lat?

Brytyjski rząd poważnie analizuje możliwość rozszerzenia planowanego zakazu korzystania...

Ile osób dopadnie GTA flu?

Premiera najnowszej wersji Grand Theft Auto zbliża się dużymi...

Praca i finanse

Kryzys w UK

Styl życia

Życie w UK

Londyn

Crime

Zdrowie

Nasza misja

Polish Express to rzetelne źródło informacji dla Polaków za granicą. Publikujemy wyłącznie sprawdzone wiadomości.