Wyższe zasiłki w Irlandii? Eksperci chcą powiązania świadczeń z płacami. Stawką nie tylko 100 euro dla świadczeniobiorców, ale przyszłość systemu socjalnego.
Dyskusja o podniesieniu świadczeń socjalnych w Irlandii nie jest już jedynie techniczną debatą o budżecie państwa. Coraz częściej staje się sporem o model państwa opiekuńczego i granice solidarności społecznej w warunkach rosnących kosztów życia.
Propozycja, która pojawia się w wypowiedziach ekspertów polityki społecznej, zakłada podniesienie podstawowych zasiłków o około 25 euro tygodniowo, czyli mniej więcej 100 euro miesięcznie. W praktyce nie jest to jednak tylko kwestia samej kwoty. Ważna jest również zmiana sposobu,, w jaki świadczenia będą ustalane w przyszłości.
Mechanizm powiązania z wynagrodzeniami
W centrum tej propozycji znajduje się pomysł, aby świadczenia socjalne były trwale powiązane z przeciętnym poziomem wynagrodzeń w gospodarce. W jednym z rozważanych wariantów chodzi o ustalenie ich na poziomie około 27,5% średniej rocznej pensji.
Taki model oznaczałby odejście od dotychczasowej praktyki, w której wysokość świadczeń jest przedmiotem corocznych decyzji politycznych i negocjacji budżetowych. Zamiast tego zasiłki rosłyby automatycznie wraz z płacami i inflacją. Wówczas powstanie system bardziejj przewidywalny, ale też mniej elastyczny dla rządu.
Zwolennicy takiego rozwiązania podkreślają, że podobne mechanizmy funkcjonują już w różnych formach w innych państwach europejskich. To sposób na ograniczenie rozgrywek politycznych w kwestii świadczeń socjalnych.
Problem, który narasta od lat
Tło tej propozycji jest stosunkowo jednoznaczne: koszty życia w Irlandii rosną szybciej niż część świadczeń socjalnych. Szczególnie dotyczy to rynku mieszkaniowego, cen energii oraz podstawowych codziennych wydatków.
W praktyce oznacza to, że osoby korzystające z zasiłków coraz częściej znajdują się poniżej poziomu, który pozwala na pokrycie podstawowych potrzeb bez stałej presji finansowej. W debacie publicznej pojawia się więc argument, że obecny system nie tyle wspiera wyjście z ubóstwa, co jedynie je „zarządza”.
Z tego punktu widzenia podwyżka o około 100 euro miesięcznie nie jest przedstawiana jako poprawa komfortu życia. Jest to próba utrzymania realnej wartości świadczeń w warunkach inflacji.
Spór o rynek pracy i motywację do zatrudnienia
Każda propozycja zwiększenia świadczeń socjalnych w naturalny sposób prowadzi do pytania o jej wpływ na rynek pracy. Krytycy ostrzegają, że zbyt wysokie zasiłki mogą osłabiać motywację do podejmowania zatrudnienia. Szczególnie w sektorach niskopłatnych.
Zwolennicy odpowiadają jednak, że taki obraz jest uproszczony. Wskazują, że dla większości beneficjentów świadczenia nie są alternatywą dla pracy. Są zabezpieczeniem w sytuacjach braku dostępu do zatrudnienia, problemów zdrowotnych, opieki nad rodziną czy niestabilnych warunków rynku pracy.
fot. shutterstock.com
W tej perspektywie problem nie leży w „zbyt wysokich zasiłkach”, ale w zbyt dużej liczbie osób, które mimo chęci pracy nie mają realnej możliwości uzyskania stabilnego dochodu.
Koszt reformy i ograniczenia budżetowe
Najbardziej praktyczną barierą pozostaje jednak finansowanie. Podniesienie świadczeń w proponowanej skali oznaczałoby wielomiliardowe zwiększenie wydatków publicznych w skali roku. W warunkach napiętego budżetu państwa oznacza to konieczność trudnych decyzji: albo wyższe podatki, albo ograniczenia w innych obszarach polityki publicznej.
Dodatkowo automatyczne powiązanie świadczeń z wynagrodzeniami ograniczałoby elastyczność rządu w reagowaniu na kryzysy gospodarcze. W okresach spowolnienia gospodarczego system nadal „ciągnąłby” wzrost wydatków. Niezależnie od kondycji finansów publicznych.
Wyższe zasiłki w Irlandii. Czy to realny kierunek zmian?
Na obecnym etapie propozycja ma charakter przede wszystkim ekspercki i nie jest oficjalnym projektem legislacyjnym. Jednak jej znaczenie wykracza poza samą kwestię wysokości zasiłków. Dotyka ona szerszego pytania o to, czy system socjalny powinien być bardziej automatyczny i stabilny, czy raczej elastyczny i zależny od bieżących decyzji politycznych.
