Artykuł powstał we współpracy z marką Sokołów
Dlaczego Polacy, także ci przebywający na emigracją, odczuwają tak wielki sentyment do tradycyjnie obchodzonych świąt Wielkiej Nocy? Jaką rolę odgrywa w tym… polska kuchnia, rodzime potrawy i przysmaki z dzieciństwa? Dlaczego posiłki spożywane na Wielkanoc mają tak wielkie znaczenie?
Skąd bierze się tak silne wspomnienie tamtego ciepła, wyjątkowej atmosfery, bycia częścią czegoś niezwykłego? Dlaczego często zdarza się tak, że bardzo wyraźnie pamiętamy święta Wielkiejnocy czy Boże Narodzenie z naszego dzieciństwa? Ta tajemnica została rozwiązana przez naukowców. Za niesamowitymi odkryciami w tej dziedzinie stoją Richard Axel i Lindy B. Buck. W 2004 roku otrzymali oni Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za badania związane z receptorami węchowymi i układem węchowym. Amerykańscy uczeni odkryli, w jaki sposób nos człowieka rozpoznaje, a jego mózg zapamiętuje około 10 tysięcy różnych zapachów.
Jak ich odkrycia mają się do naszych świątecznych wspomnień i nostalgii? Otóż te uczucia odczuwamy właśnie dzięki zapachom, które poczuliśmy 10, 20, a może i 30 lat temu. Tak właśnie pamiętamy nasze emocje sprzed wielu, wielu lat. To, co została zatarte w zwykłej pamięci, jest przechowywane w pamięci zapachowej! To wspomnienia pozostaną z nami bardzo długo, może nawet do końca życia będziemy w stanie przypomnieć sobie woń świątecznego barszczu lub zapach ukochanego sernika z dzieciństwa. Dość powiedzieć, że za częścią naszych wspomnieniami stoi kuchnia naszych (zwykle!) babć i matek…
Czym jest Wialkonoc dla Polaków?
Być może właśnie dlatego tak silne w nas są wspomnienia obchodzonych świąt. Dlatego właśnie tak istotna jest dla nas ich tradycja i niezmienność. Wspominając swoje święta, chcemy je przeżywać co roku na nowo, wracając pamięcią do przeszłości i umacniając niejako swoje przeżycia.
Dlaczego tak istotne są dla nas świąteczne tradycje?
Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie. Misterium paschalne Jezusa Chrystusa, a więc jego mękę, śmierć i zmartwychwstanie obchodzą wierni Kościoła rzymskokatolickiego, a także Kościołach Prawosławnych oraz Katolickich Kościołach obrządku wschodniego.
Nasze wielkanocne tradycje religijne są silnie zrośnięte z rodzimymi zwyczajami. Po porannej rezurekcji rodzina w Polsce zwykle zasiada do uroczystego śniadania wielkanocnego. Posiłek rozpoczyna się od złożenia życzeń i podzielenia się święconką z koszyczka. Z kolei na świątecznym stole znajdzie się miejsce dla potraw, których odmawialiśmy sobie w trakcie postu. Przy śniadaniu można delektować się jajkami, wędlinami, kiełbasami, wielkanocnymi babami i mazurkami. Stoły zdobione są bukietami z bazi i pierwszych wiosennych kwiatów.
W niektórych regionach, np. na Śląsku, rodzice chowali w domu lub w ogrodzie koszyczki ze słodyczami, prezenty od wielkanocnego zajączka, na poszukiwanie których wyruszały dzieci. Zwyczaj ten obecnie rozpowszechnił się w formie obdarowywania się w tym dniu drobnymi upominkami, tzw. zajączkami.
Wielkanocne potrawy są w nieodłącznym elementem świętowania w naszym kraju
Warto podkreślić to bardzo mocno – wielkanocne potrawy są w pewien sposób nieodłącznym elementem świętowania w Polsce. Nie da się oddzielić jednego, od drugiego, o czym świadczy najlepiej głęboko symbolika zawarta w zwyczajnych potrawach. Dzięki wielkanocnej, białej kiełbasie przez cały rok zachowamy siły i zdrowie, jajko to symbol przedchrześcijański, związany z mocą życia i odradzania się, a sól chroni – dosłownie i metaforycznie – przed zepsuciem. Dość powiedzieć, że nawet coś z pozoru tak nieistotne, jak skorupki z jajek, które zostały poświęcone, również mają swoją symbolikę. Dawniej umieszczało się je w w rogach domostwa i zakopywano na polach, aby zapewnić urodzaj na cały rok.
Jednym z najważniejszym z elementów wielkanocnego menu jest kiełbasa. Naprawdę trudno wyobrazić sobie święta bez białego barszczu przygotowywanego na kiełbasie. To właśnie ona zapewnia mu tę charakterystyczną woń majeranku, czosnku, wędzonki. W niektórych regionach naszego kraju na śniadanie wielkanocne spożywa się jajecznicę na wędzonej kiełbasie pokrojonej w kostkę w towarzystwie kilku plastrów boczku.
To jednak nie wszystko! Kiełbasa pozostaje jednym z najważniejszych składników wielu regionalnych zup wielkanocnych. Bez niej nie przygotujemy chrzanówki z Małopolski. To zupa gotowana na serwatce z dodatkiem kiełbasy wędzonej i boczku oraz z chrzanem. Strząska to również potrawa z tego regionu. Przygotowuje się ją strząsając (stąd nazwa!) do talerza produkty używane w święconce. Kiełbasa, boczek, jajka, chrzan i przyprawy zalane zostają roztworem octu i wody. To niezwykle specyficzne danie, wpisane na "Listę produktów tradycyjnych".
