W Wielkiej Brytanii narasta polityczna i medialna debata wokół programów aktywizacji zawodowej prowadzonych lub współfinansowanych przez Departament Pracy i Emerytur (DWP). Część komentatorów oskarża system o tworzenie „dwupoziomowego” wsparcia. Polega ono na tym, że niektóre inicjatywy są dostępne wyłącznie dla wybranych grup etnicznych. Programy typu : dla czarnoskórych mężczyzn nie są, zdaniem krytyków, równoważone programami : dla białych mężczyzn. Dlatego DWP jest obecnie oskarżane o wykluczanie białych.
Rząd odpiera te zarzuty, podkreślając, że wszystkie działania mają charakter wyrównywania szans na rynku pracy. Czy dyskryminacja w programach aktywizacji bezrobotnych realnie istnieje? Czy też jest to efekt populistycznej narracji, która ostatnio coraz częściej dominuje w debacie publicznej? Jak wygląda program wsparcie bezrobotnych w DWP i czy rzeczywiście może budzić wątpliwości?
DWP oskarżane o wykluczanie białych. Powody oskarżeń o „rasowe wykluczenie”?
Punktem zapalnym są lokalne programy aktywizacji zawodowej finansowane z funduszy publicznych. Te w niektórych przypadkach kierowane są do konkretnych grup. Przykładowo do osób z mniejszości etnicznych. W raportach i artykułach przywoływanych w brytyjskiej prasie pojawiły się przykłady inicjatyw mentoringowych oraz projektów skoncentrowanych na zmniejszaniu różnic w zatrudnieniu między grupami społecznymi.
Krytycy, w tym organizacje podatników i część publicystów, twierdzą, że takie podejście prowadzi do nierównego traktowania i wykluczania części społeczeństwa. W tym głównie białych Brytyjczyków oraz imigrantów, którzy nie spełniają kryterium etnicznego.
Rząd i DWP odpowiadają, że programy te nie są formą dyskryminacji, lecz narzędziem polityki rynku pracy. Mają zmniejszyć konkretne bariery w zatrudnieniu, nie promować konkretną grupę.
Czy naprawdę istnieją programy tylko „dla nie-białych”?
W praktyce brytyjski system aktywizacji zawodowej nie opiera się na prostym podziale „biały – nie-biały”. Programy kierowane do mniejszości etnicznych istnieją. Natomiast ich celem – według DWP – jest reagowanie na statystycznie wyższe poziomy bezrobocia w niektórych grupach oraz likwidowanie tzw. „luki zatrudnieniowej”.
Przykładowo, część projektów koncentruje się na osobach o określonym pochodzeniu etnicznym lub doświadczeniach migracyjnych, jeśli dane wskazują na ich gorszą sytuację na rynku pracy. Równolegle funkcjonują jednak setki programów ogólnych, dostępnych dla wszystkich osób bezrobotnych, niezależnie od pochodzenia. Krytycy zadają jednak jedno pytanie: pokażcie mi program w DWP skierowany do białych mężczyzn?
Najważniejsze jest to, że brytyjskie prawo dopuszcza tzw. „targeted support”, czyli wsparcie ukierunkowane na grupy szczególnie narażone na wykluczenie. Nie tylko etniczne, ale także wiekowe, zdrowotne czy społeczne.
Czy istnieją programy „dla białych”?
Nie ma oficjalnych, systemowych programów DWP przeznaczonych wyłącznie dla osób białych jako grupy etnicznej. Tego typu kryterium byłoby sprzeczne z brytyjskim prawem równościowym. DWP (Department for Work and Pensions) w przeszłości realizował jednak inicjatywy takie jak „Race Equality Scheme”, lokalne projekty Jobcentre Plus oraz pilotaże „BME employment support”, które miały zwiększać aktywność zawodową mniejszości etnicznych w wybranych regionach.
Po „Race Disparity Audit” rząd testował także interwencje ukierunkowane na poprawę zatrudnienia osób z grup etnicznych o niższej reprezentacji na rynku pracy, w ramach szerszych działań aktywizacyjnych DWP.
fot. shutterstock.com
Obecnie istnieją natomiast programy skierowane do konkretnych kategorii społecznych, które obejmują również osoby białe. Przykłady to wsparcie dla młodych bezrobotnych, osób 50+, samotnych rodziców, osób długotrwale bezrobotnych czy mieszkańców określonych regionów o wysokim bezrobociu.
W praktyce oznacza to, że osoba biała może być zarówno objęta programem wsparcia, jak i z niego wykluczona – ale nie ze względu na rasę, tylko inne kryteria, takie jak wiek, sytuacja zdrowotna czy status ekonomiczny.
Czy biali bezrobotni są dyskryminowani?
Nie ma dowodów na systemową dyskryminację białych osób w dostępie do programów DWP. Wsparcie dla bezrobotnych w Wielkiej Brytanii jest w większości oparte na kryteriach socjalnych i ekonomicznych. Nie na etnicznych.
Jednocześnie istnieją dane, które pokazują, że różne grupy etniczne mają różny poziom zatrudnienia. Na tej podstawie rząd uzasadnia działania „targeted support” jako próbę wyrównywania szans, a nie tworzenia przywilejów.
W praktyce jednak takie podejście bywa krytykowane. Dlatego, że granica między wyrównywaniem szans a selektywnym dostępem do programów bywa nieostra i trudna do zrozumienia dla uczestników systemu.
Polacy i inni migranci w UK – gdzie znajdują się w tym systemie?
Polacy w Wielkiej Brytanii nie są objęci programami etnicznymi jako odrębna grupa, mimo że stanowią jedną z największych społeczności migranckich. W praktyce korzystają głównie z ogólnych programów DWP lub inicjatyw skierowanych do „migrantów” jako szerokiej kategorii.
W przypadku osób z UE, w tym Polaków, znaczenie mają język, kwalifikacje i status zatrudnienia. Część migrantów wskazuje na bariery praktyczne – np. brak dostępu do informacji, ograniczoną znajomość systemu czy trudności językowe. Nie są to jednak bariery formalnej dyskryminacji.
Programy dla kobiet 40+, młodych i innych grup – czy to też „dwupoziomowość”?
Podobne kontrowersje dotyczą programów skierowanych do kobiet po 40. roku życia, młodych osób niepracujących czy osób z niepełnosprawnościami. W tych przypadkach kryterium jest jednak nie etniczność, ale ryzyko długotrwałego wykluczenia z rynku pracy.
Takie programy są standardem w polityce rynku pracy w wielu krajach UE i OECD. Ich celem jest zmniejszenie nierówności strukturalnych, a nie tworzenie przywilejów dla jednej grupy kosztem innej.
Czy system DWP jest sprawiedliwy?
Ocena zależy od perspektywy. Z punktu widzenia rządu i instytucji publicznych system ma być „oparty na danych”. Dlatego musi reagować tam, gdzie bezrobocie jest najwyższe lub gdzie występują największe bariery wejścia na rynek pracy.
Z punktu widzenia krytyków – szczególnie organizacji podatników i części komentatorów politycznych – takie podejście może prowadzić do poczucia nierównego traktowania i utraty zaufania do instytucji państwa.
DWP oskarżane o wykluczanie białych – czy są dowody?
Na podstawie dostępnych informacji nie ma dowodów na systemową dyskryminację białych bezrobotnych w Wielkiej Brytanii ani na istnienie oficjalnych programów wykluczających ich z rynku pracy. Istnieją jednak ukierunkowane programy wsparcia dla określonych grup społecznych. W tym mniejszości etnicznych. To bywa źródłem politycznych napięć i debat o granice polityki równościowej.
