Elastyczne formy pracy mają w założeniu pomóc pracownikom w wykonywaniu obowiązków zawodowych, jeśli ci z jakiegoś powodu nie mogą pracować w tradycyjnej formie i na przykład w pełnym wymiarze godzin. W Wielkiej Brytanii wszyscy pracownicy mają prawo wnioskować o przyznanie im elastycznej formy pracy.
Elastyczne formy pracy – to nie tylko praca zdalna
Choć myśląc o elastycznych formach pracy, na myśl przychodzi nam przede wszystkim praca z domu lub praca w trybie hybrydowym, to tak naprawdę takich elastycznych form pracy jest znacznie więcej. Poniżej prezentujemy elastyczne formy pracy, o które można wnioskować w UK:
Praca zdalna i praca z domu (Remote working/working from home)
Wykonywanie obowiązków w trybie zdalnym, w tym zwłaszcza z domu, czyli po prostu poza miejscem pracy, to oczywiście najbardziej popularna obecnie, elastyczna forma pracy. Praca zdalna/praca z domu zyskały na popularności w trakcie epidemii Covid-19, gdy okazała się ratunkiem dla wielu firm, by nie doprowadzić do całkowitego przestoju w działalności.
Hybrydowy model pracy (Hybrid working)
Praca hybrydowa stanowi połączenie pracy zdalnej z tą wykonywaną w miejscu pracy. Liczba godzin, które pracownik może przeznaczyć na pracę w domu/zdalnie zależy zazwyczaj od indywidualnych uzgodnień z pracodawcą.
Podział stanowiska (Job sharing)
Inną, elastyczną formą pracy, jest podział stanowiska między dwie lub więcej osób, które zatrudnione są w niepełnym wymiarze godzin. Pracownicy wykonują te same obowiązki, tylko dzielą między siebie godziny pracy.
Praca na pół etatu (Part time)
Praca na pół etatu to kolejna, elastyczna forma pracy, która pozwala pracownikowi na wykonywanie obowiązków w wymiarze krótszym niż pełny etat.
Pełny etat w niepełnym wymiarze godzin (Compressed hours)
Tzw. skompresowane godziny pracy oznaczają, że pracownik jest zatrudniony na pełny etat, ale swoje obowiązki wykonuje w niepełnym albo elastycznym wymiarze godzin. Na przykład zamiast 5 dni roboczych pracownik jest w miejscu pracy 4 dni w tygodniu. Albo może się zdarzyć, że pracownik ma na przykład dzień wolny co drugi tydzień.
Elastyczny czas pracy (Flexitime)
Elastyczny czas pracy oznacza, że pracownik wybiera, kiedy rozpoczyna i/lub kiedy kończy pracę. Oczywiście czas pracy ustalany jest z pracodawcą w jakichś ustalonych granicach i zazwyczaj polega to na tym, że pracownik musi być w miejscu pracy w ustalonych godzinach – np. codziennie od 10:00 do 16:00, natomiast resztę obowiązków może dokończyć, kiedy mu to najbardziej pasuje.
Elastyczne godziny pracy w stosunku rocznym (Annualised hours)
Ta elastyczna forma pracy jest nieco bardziej skomplikowana i wymaga dokładnych ustaleń pomiędzy pracownikiem i pracodawcą. Zazwyczaj polega to na tym, że pracownik z puli godzin do przepracowania część musi odpracować w określonym terminie, a część może dowolnie sobie wybrać. Pracownik musi wyrobić normę w zakresie godzin „podstawowych/krytycznych”, a co do reszty ma większą elastyczność.
Rozłożone godziny pracy (Staggered hours)
Rozłożone godziny pracy oznaczają, że dany pracownik rozpoczyna i kończy pracę w innych godzinach niż pozostali pracownicy. W innych terminach ma też zazwyczaj przerwy.
Powolne przechodzenie na emeryturę (Phased retirement)
Powolne przechodzenie na emeryturę oznacza, że pracownik może jeszcze pracować, ale już nie w pełnym wymiarze godzin.
Elastyczne formy pracy – pracownik vs pracodawca
Co do zasady, wszyscy pracownicy mają prawo wnioskować o elastyczną formę pracy. Pracownicy mogą we wniosku poprosić o:
- zmianę wymiaru pracy (liczby godzin);
- zmianę godzin rozpoczęcia i/lub końca pracy;
- zmianę dni pracujących;
- zmianę miejsca wykonywania obowiązków służbowych.
W Wielkiej Brytanii pracownicy mogą ubiegać się o przyznanie elastycznej formy pracy już od pierwszego dnia zatrudnienia.
A jakie w tym zakresie są obowiązki pracodawcy? Otóż pracodawcy mają obowiązek rozpatrzyć każdy wniosek o elastyczną formę pracy w „rozsądny sposób”. Aby to zrobić, muszą oni m.in.:
- ocenić wady i zalety formy pracy, o którą wnioskuje pracownik;
- podać pracownikowi ewentualne alternatywy dla formy pracy, o którą wnioskuje.