Brytyjski urząd skarbowy HMRC ponownie zwrócił uwagę na rosnący problem korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji przy sprawdzaniu obowiązków podatkowych. Chodzi przede wszystkim o podatki VAT i terminy ich rozliczeń. Jednak problem jest szerszy. AI źle podpowiada, a podatnicy popełniają błędy coraz częściej.
Coraz więcej przedsiębiorców i osób samozatrudnionych traktuje odpowiedzi AI jak wiarygodne źródło prawa podatkowego. HMRC ostrzega, że to prosta droga do błędów, a te mogą kończyć się karami finansowymi i odsetkami.
Najczęstszy błąd: „AI wie lepiej niż przepisy”
Jednym z głównych problemów jest założenie, że AI „podsumowuje przepisy” i można jej zaufać bez weryfikacji. HMRC wskazuje konkretny przykład: niektóre systemy AI błędnie sugerują, że jeśli termin VAT przypada w weekend, płatność można automatycznie przesunąć na następny dzień roboczy. W rzeczywistości tak nie jest. Termin pozostaje niezmienny, nawet jeśli wypada w sobotę lub niedzielę.
To drobna różnica w teorii, ale w praktyce może oznaczać spóźnioną płatność, naliczone odsetki i rozpoczęcie procedury karnej.
AI źle podpowiada. VAT: prosty termin, wiele problemów
Zgodnie z brytyjskimi zasadami VAT, deklarację i płatność należy złożyć zazwyczaj w ciągu jednego miesiąca i siedmiu dni po zakończeniu okresu rozliczeniowego. HMRC podkreśla, że to zasada stała i niezmienna.
AI często „upraszcza” tę informację, skracając ją lub interpretując zbyt luźno. W efekcie użytkownik otrzymuje błędne wrażenie elastyczności terminów, której w rzeczywistości nie ma. To właśnie ten rodzaj uproszczeń jest najczęstszym źródłem problemów.
Jak powstają błędy w odpowiedziach AI?
Problem nie wynika ze złej intencji, ale z działania samych modeli językowych. AI nie „zna prawa” w sensie prawnym. Jedynie przewiduje najbardziej prawdopodobną odpowiedź na podstawie danych, na których była trenowana.
fot. shutterstock.com
Jeśli dane są nieprecyzyjne albo sprzeczne, model może wygenerować odpowiedź brzmiącą wiarygodnie, ale niezgodną z aktualnymi przepisami HMRC. Dodatkowo systemy AI często mieszają różne jurysdykcje podatkowe. To w przypadku VAT i brytyjskiego systemu jest szczególnie ryzykowne.
Najczęstsze błędne podpowiedzi AI w podatkach
W praktyce powtarzają się trzy typy błędów:
- Po pierwsze, AI błędnie interpretuje terminy płatności i zakłada ich elastyczność.
- Drugim częstym błędem jest sytuacja, gdy AI, upraszcza zasady składania deklaracji. Sugeruje wówczas, że brak aktywności podatkowej zwalnia z obowiązku złożenia VAT Return, co jest nieprawdą.
- Po trzecie, AI często nie uwzględnia opóźnień bankowych, które w systemie HMRC mają znaczenie. Liczy się moment dotarcia płatności, a nie jej wysłania.
Kary za spóźnienia: realne konsekwencje błędnych informacji
HMRC przypomina, że spóźniona deklaracja VAT może prowadzić do systemu punktowego kar. Każde opóźnienie skutkuje przyznaniem punktu. Natomiast po przekroczeniu określonego progu uruchamiana jest kara finansowa. W praktyce oznacza to 200 funtów za przekroczenie limitu oraz kolejne 200 funtów za każde następne opóźnienie.
Dodatkowo dochodzą odsetki za nieterminowe płatności, które rosną wraz z długością opóźnienia – szczególnie po 16 i 31 dniach zwłoki.
Dlaczego „AI mówiła inaczej” nie działa jako usprawiedliwienie
HMRC jest jednoznaczne: odpowiedzialność za rozliczenia zawsze spoczywa na podatniku. Nawet jeśli błąd wynikał z nieprawidłowej informacji znalezionej w internecie lub wygenerowanej przez AI, urząd nie traktuje tego jako okoliczności łagodzącej.
W praktyce oznacza to, że podatnik nie może powołać się na „złą podpowiedź systemu”, aby uniknąć kary.
Jak korzystać z AI bez ryzyka?
Problem nie polega na tym, że AI jest używane, ale na tym, że bywa traktowane jako ostateczne źródło prawdy. W kontekście podatków AI może być jedynie narzędziem pomocniczym do zrozumienia ogólnych zasad, ale każda informacja musi być potwierdzona w oficjalnych źródłach HMRC lub na Gov.uk.
Najbezpieczniejsze podejście to traktowanie AI jako wstępnego tłumacza, a nie doradcy podatkowego. W przeciwnym razie ryzyko błędów – i kar – spada bezpośrednio na podatnika.
