Dziecko w UK bez settled status: co zrobić, gdy rodzice nie złożyli wniosku

Wielu rodziców Polaków w Wielkiej Brytanii ma settled lub pre-settled status, ale nie złożyło wniosku za swoje dzieci. Termin minął w czerwcu 2021 roku. Wielu Polaków orientuje się, że ich dziecko jest nielegalnie na Wyspach dopiero, gdy trzeba skorzystać z NHS, albo gdy dziecko kończy 18 lat. Jednak brytyjskie przepisy nadal dopuszczają wnioski spóźnione. Sprawdziliśmy w oficjalnych źródłach, kto i na jakich zasadach może to zrobić.

Czy dziecko dostaje status razem z rodzicami?

To pierwszy mit. Rodzice wystapili o settled status i myśleli, że nieletnie dziecko mieszkające z nimi w UK dostanie go z automatu. Albo że nieletni w ogóle nie potrzebują EUSS, bo są „przy rodzicach”. To błąd. Bowiem w programie EU Settlement Scheme (EUSS) każde dziecko potrzebuje osobnego wniosku. Wniosek jest bezpłatny. Bez niego prawa dziecka nie są chronione, a to dotyczy m.in. bezpłatnej opieki NHS, nauki i świadczeń.

Termin minął. Czy można jeszcze złożyć wniosek?

Tak, jeśli wykaże się „uzasadnione powody” opóźnienia. Gov.uk wśród nich wymienia wprost sytuację, gdy rodzic, opiekun lub urząd nie złożył wniosku za dziecko. Jako powód można wskazać zaniechanie rodzica, który „dowiedział się” o tym, że dziecku należy wyrobić status dopiero teraz i składa wniosek. Trzeba jednak przedstawić dowody zamieszkania w UK i wyjaśnić gdzie było dziecko przez cały okres od terminu złożenia wniosku do dziś.

Warunki dla dziecka:

• ma mniej niż 21 lat,
• pochodzi z UE albo ma rodzica z UE,
• mieszkało w UK do 31 grudnia 2020 (potrzebne dowody pobytu z drugiej połowy 2020 roku)
• urodziło się w UK po 31 grudnia 2020, ale nie ma obywatelstwa brytyjskiego (sprawdź poniżej)
• przyjechało do UK po 31 grudnia 2020 (wniosek w ramach łączenia rodzin!)

Dziecko urodzone w UK po 31 grudnia 2020

To osobny przypadek. Bowiem część takich dzieci otrzymało z automatu obywatelstwo brytyjskie.

Dzieci urodzone w UK po 31 grudnia 2020 otrzymały status zależny od statusu rodziców w momencie urodzenia dziecka.

Według gov.uk i niezależnego organu IMA, możliwe są tutaj następujące warianty, które najlepiej przestudiować na spokojnie.

1. W chwili urodzenia dziecka, którekolwiek z rodziców z UE mieszkało w UK i miało jeden z tych statusów: ILR, settled status, status stałego pobytu (permanent residence), prawo pobytu lub prawo ponownego wjazdu – dziecko ma obywatelstwo brytyjskie. Nie jest potrzebny settled.
2. W chwili urodzenia dziecka, żadne z rodziców nie miało żadnego z tych statusów, albo miało pre-settled i mniej niż 5 lat pobytu w UK, dziecko nie dostaje automatycznie obywatelstwa brytyjskiego i powinno posiadać własny settled-status. Wówczas składamy dla niego spóźnioną aplikację, jeśli nie ma nadal statusu albo od razu wniosek o paszport brytyjski, jeśli w międzyczasie którykolwiek z rodziców uzyskał settled status. 

Podsumowując w tabeli: Kiedy dziecko urodzone w Wielkiej Brytanii otrzymuje automatycznie obywatelstwo brytyjskie?

Kiedy dziecko urodzone w UK może starać się o obywatelstwo brytyjskie?

Jeśli w czasie narodzin dziecka, rodzice nie posiadali settled status (mieli tylko pre-settled albo nic), dziecko nie otrzymało automatycznie obywatelstwa brytyjskiego. Powinno posiadać własny settled status.

Jednak w momencie kiedy którykolwiek z rodziców otrzyma settled status, dziecko może składać wniosek o obywatelstwo brytyjskie.

Dzieje się tak dlatego, że spełnia warunki dla uzyskania brytyjskiego obywatelstwa. Według. Gov.uk osoba poniżej 18 roku życia, urodzona w UK, może starać się o obywatelstwo, jeśli jedno rodziców posiada settled-status.

Dlaczego data 1 lipca 2021 jest wskazywana w określaniu statusu dziecka?

Po Brexit status stałego pobytu przestał obowiązywać dnia 1 lipca 2021. Dlatego często tą datę wskazuje się jako graniczną. Od tego dnia liczy się tylko settled status rodzica albo jego brytyjskie obywatelstwo w momencie urodzenia dziecka. W tych dwóch przypadkach dziecko automatycznie otrzymuje obywatelstwo brytyjskie. Także jeśli dziecko urodziło się, gdy rodzic złożył wniosek o settled i dostał go po urodzeniu dziecka. W takim przypadku dziecko otrzymuje obywatelstwo brytyjskie od dnia przyznania settled status rodzicowi.

Jakie są skutki braku statusu u dziecka mieszkającego w UK?

Dziecko bez statusu przebywa w kraju nielegalnie.

Posiada prawo tylko do podstawowej opieki medycznej oraz ratunkowej. Nie ma prawa do bezpłatnej opieki medycznej drugiego stopnia (secondary healthcare – np. leczenie szpitalne, specjalistyczne operacje).

Również ma zagwarantowaną naukę na poziomie szkół primary i secondary, ale na studiach jest traktowane jak zagraniczny student i ma wyższe opłaty. Także nie ma dostępu do  pożyczek studenckich.

Brak dostępu do rynku pracy. Obecnie pracodawcy są zobligowaniu do sprawdzania „right to work”.

Problemy wszędzie tam, gdzie wymagane jest potwierdzanie statusu – w banku, przy wyrabianiu prawa jazdy czy wynajmie mieszkania.

Brak settled status u dziecka. Ekspertka Sterling Law wyjaśnia, jak rozwiązać problem

Choć od zakończenia podstawowego terminu składania wniosków w ramach EU Settlement Scheme minęło już ponad pięć lat, problem dzieci bez uregulowanego statusu imigracyjnego wciąż powraca. Co więcej, jak wynika z doświadczeń specjalistów zajmujących się prawem imigracyjnym, wielu rodziców dopiero teraz odkrywa, że formalności, które załatwili dla siebie, nie obejmowały automatycznie ich dzieci.

O najczęstszych błędach popełnianych przez rodziców, zasadach składania spóźnionych wniosków oraz możliwościach uzyskania brytyjskiego obywatelstwa rozmawialiśmy z Joanną Rychlicką, doradczynią imigracyjną IAA Level 2 z kancelarii Sterling Law w Londynie.

Rodzice mają settled status, a dziecko nie. Skąd bierze się ten problem?

Jak przyznaje Joanna Rychlicka, przypadki dzieci, których rodzice nie dopełnili formalności związanych z EU Settlement Scheme, pojawiają się w praktyce kancelarii coraz częściej.

– Niestety, takie sytuacje pojawiają się w naszej praktyce coraz częściej. Jedną z najczęstszych przyczyn jest błędne przekonanie rodziców, że dziecko urodzone w Wielkiej Brytanii automatycznie otrzymuje brytyjskie obywatelstwo. Nie zawsze jednak tak jest. Co do zasady, dziecko urodzone w Wielkiej Brytanii nabywa automatycznie brytyjskie obywatelstwo, jeżeli w momencie jego narodzin przynajmniej jedno z rodziców posiadało brytyjskie obywatelstwo lub status osoby osiedlonej w Wielkiej Brytanii (settled status lub inny status uprawniający do stałego pobytu).

– W pozostałych przypadkach konieczne może być uregulowanie statusu imigracyjnego dziecka, na przykład poprzez złożenie wniosku w ramach EU Settlement Scheme. Inną częstą przyczyną jest po prostu brak świadomości rodziców, że uzyskanie przez nich statusu settled lub pre-settled nie oznacza automatycznego przyznania takiego samego statusu ich dzieciom. W takich sytuacjach konieczne jest złożenie osobnego wniosku dla każdego dziecka.

Spóźniony wniosek o settled status. Jak Home Office traktuje zaniedbania rodziców?

Jedną z najważniejszych kwestii jest możliwość złożenia wniosku po terminie. Brytyjskie przepisy przewidują taką możliwość, choć sposób oceny przyczyn opóźnienia zależy między innymi od wieku osoby ubiegającej się o status.

– Zgodnie z wytycznymi Home Office, niezłożenie wniosku w ramach EU Settlement Scheme w imieniu dziecka przez rodzica lub opiekuna prawnego w wymaganym terminie stanowi uzasadnioną podstawę do złożenia spóźnionego wniosku (reasonable grounds for delay), jeżeli dziecko nadal jest niepełnoletnie.

– Home Office przyjmuje w takich przypadkach bardziej elastyczne podejście i nie wymaga szczegółowego wyjaśnienia przyczyn zaniedbania obowiązku przez rodziców. Dotyczy to zarówno sytuacji, w których rodzice nie wiedzieli, że muszą złożyć osobny wniosek dla dziecka, jak i przypadków, w których byli świadomi tego obowiązku, ale nie podjęli odpowiednich działań.

– Do spóźnionego wniosku należy jednak dołączyć odpowiednie wyjaśnienie i dokumenty. Zgodnie z wytycznymi Home Office wystarczające może być pisemne oświadczenie rodzica lub opiekuna potwierdzające, że wniosek nie został złożony w terminie, wraz z dokumentem potwierdzającym wiek dziecka.

Sytuacja komplikuje się, gdy dziecko osiągnęło już pełnoletność. Wówczas Home Office może wymagać dokładniejszego uzasadnienia, dlaczego wniosek nie został złożony wcześniej.

– Sytuacja wygląda nieco inaczej, jeżeli dziecko osiągnęło już pełnoletność. Home Office może nadal zaakceptować zaniedbanie rodziców jako uzasadnioną przyczynę opóźnienia, jednak osoba dorosła powinna złożyć wniosek w rozsądnym terminie od momentu, w którym dowiedziała się o takim obowiązku. Im dłuższe opóźnienie, tym trudniejsze może być jego uzasadnienie.

– W przypadku osób dorosłych, które samodzielnie nie złożyły wniosku w wymaganym terminie, Home Office stosuje znacznie bardziej rygorystyczne podejście. Sam brak wiedzy o obowiązku rejestracji w EU Settlement Scheme, ograniczona znajomość języka angielskiego, brak dostępu do internetu czy obowiązki zawodowe zasadniczo nie są już uznawane za wystarczające przyczyny opóźnienia.

Ekspertka wyjaśnia jednak, że istnieją sytuacje, w których urząd może uwzględnić szczególne okoliczności.

– Home Office dopuszcza jednak wyjątki, jeżeli istnieją szczególne okoliczności uzasadniające spóźnione złożenie wniosku. Mogą to być między innymi:

• Poważna choroba lub długotrwałe leczenie, które uniemożliwiały złożenie wniosku w terminie.
• Problemy ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym, ograniczające zdolność do samodzielnego złożenia wniosku, a także konieczność korzystania ze stałej opieki lub wsparcia.
• Przemoc domowa lub pozostawanie w relacji, w której osoba była kontrolowana i nie mogła samodzielnie złożyć wniosku.
• Szczególne okoliczności związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności, które uniemożliwiały dopełnienie formalności.
• Uzasadnione przekonanie, że posiadany wcześniej dokument potwierdzający prawo stałego pobytu lub inny status imigracyjny zwalniał z obowiązku złożenia wniosku w ramach EU Settlement Scheme.

– Należy podkreślić, że każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie, na podstawie przedstawionych okoliczności i dowodów. Home Office ocenia nie tylko przyczynę niezłożenia wniosku w pierwotnym terminie, ale również powody dalszego opóźnienia. Dlatego samo wyjaśnienie zaniedbania może nie być wystarczające, szczególnie jeżeli od upływu terminu minęło kilka lat.

– Warto również pamiętać, że zaakceptowanie przyczyn opóźnienia nie oznacza automatycznego przyznania statusu settled lub pre-settled. Wnioskodawca musi nadal spełniać pozostałe wymagania EU Settlement Scheme.

Jak udowodnić pobyt dziecka w Wielkiej Brytanii? Dokumenty i najczęstsze błędy

W przypadku spóźnionych wniosków szczególnego znaczenia nabiera dokumentacja potwierdzająca pobyt dziecka na Wyspach. Problem pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy rodzice muszą odtworzyć historię sprzed kilku lat.

– W przypadku dzieci najważniejsze jest zgromadzenie dokumentów potwierdzających ich pobyt w Wielkiej Brytanii w okresie wymaganym do uzyskania statusu w ramach EU Settlement Scheme.

– Przydatne mogą być przede wszystkim zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola potwierdzające okres uczęszczania dziecka do placówki, dokumentacja medyczna z przychodni GP lub szpitala, a także oficjalna korespondencja dotycząca dziecka, zawierająca jego imię, nazwisko i datę. Jeżeli dokumenty dotyczą okresu sprzed kilku lat, warto skontaktować się z placówkami edukacyjnymi, przychodnią GP lub innymi instytucjami, które mogą nadal przechowywać odpowiednią dokumentację.

– Jednym z najczęstszych błędów jest założenie, że settled status rodziców automatycznie potwierdza również prawo pobytu dziecka. Należy pamiętać, że dla dziecka trzeba złożyć osobny wniosek, chyba że posiada ono już odpowiedni status lub brytyjskie obywatelstwo.

– Kolejnym błędem jest przedstawianie dokumentów, które nie potwierdzają wymaganego okresu pobytu, lub zakładanie, że sam akt urodzenia dziecka w Wielkiej Brytanii jest wystarczającym dowodem jego wieloletniego zamieszkania w kraju.

– W przypadku spóźnionych wniosków należy również pamiętać o przedstawieniu wyjaśnienia przyczyn opóźnienia i odpowiednich dokumentów. Szczególnie ważne jest to w przypadku osób, które osiągnęły już pełnoletność, ponieważ Home Office może wymagać dodatkowego uzasadnienia, dlaczego wniosek nie został złożony wcześniej.

– Każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie, ponieważ wymagane dokumenty zależą między innymi od wieku dziecka, jego historii pobytu oraz statusu imigracyjnego rodziców.

Dziecko urodzone w UK a brytyjskie obywatelstwo. Kiedy przysługuje automatycznie?

To jeden z najbardziej skomplikowanych aspektów brytyjskiego prawa imigracyjnego. Sam fakt urodzenia dziecka w Wielkiej Brytanii nie przesądza o posiadaniu brytyjskiego obywatelstwa. Znaczenie ma przede wszystkim sytuacja prawna rodziców, a w niektórych przypadkach również moment uzyskania przez nich settled status.

– W takich przypadkach najważniejsze jest ustalenie, jaki status imigracyjny posiadali rodzice w momencie narodzin dziecka oraz kiedy uzyskali settled status.

– Co do zasady, dziecko urodzone w Wielkiej Brytanii automatycznie nabywa brytyjskie obywatelstwo, jeżeli w momencie jego narodzin przynajmniej jedno z rodziców posiadało brytyjskie obywatelstwo lub status osoby osiedlonej w Wielkiej Brytanii, na przykład settled status.

– Jeżeli rodzice posiadali jedynie pre-settled status, a settled status uzyskali dopiero po narodzinach dziecka, sytuacja jest bardziej skomplikowana. Samo posiadanie pre-settled status nie oznacza automatycznie, że dziecko nie jest obywatelem brytyjskim. W niektórych przypadkach rodzic mógł już posiadać prawo stałego pobytu wynikające z wcześniejszych przepisów unijnych lub umowy o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej.

Ekspertka zwraca uwagę na szczególne przepisy dotyczące dzieci urodzonych po Brexicie.

– Ponadto, zgodnie z sekcją 10A British Nationality Act 1981, obowiązującą od 1 lipca 2021 r., niektóre dzieci urodzone w Wielkiej Brytanii od tej daty mogą automatycznie nabyć brytyjskie obywatelstwo również wtedy, gdy rodzic uzyskał settled status dopiero po ich narodzinach. Zależy to między innymi od daty złożenia wniosku przez rodzica, spełnienia odpowiednich wymogów prawnych oraz jego miejsca zamieszkania w momencie przyznania settled status.

Nie oznacza to jednak, że każde dziecko automatycznie zostanie Brytyjczykiem po otrzymaniu settled status przez rodzica. W wielu przypadkach konieczna będzie odrębna procedura rejestracji obywatelstwa.

– Jeżeli dziecko nie nabyło obywatelstwa automatycznie, ale jedno z rodziców uzyskało następnie settled status lub prawo stałego pobytu na podstawie innych przepisów imigracyjnych, dziecko urodzone w Wielkiej Brytanii ma co do zasady prawo do rejestracji jako obywatel brytyjski na podstawie sekcji 1(3) British Nationality Act 1981, pod warunkiem że wniosek zostanie złożony przed ukończeniem przez dziecko 18 lat i spełnione zostaną pozostałe wymagania.

– Dodatkowo, zgodnie z sekcją 1(4) British Nationality Act 1981, osoba urodzona w Wielkiej Brytanii, która mieszkała w kraju przez pierwsze 10 lat swojego życia, może mieć prawo do rejestracji jako obywatel brytyjski, niezależnie od statusu imigracyjnego rodziców. Warunkiem jest między innymi to, aby w każdym z tych 10 lat nie przebywała poza Wielką Brytanią dłużej niż 90 dni, chyba że Home Office skorzysta z możliwości odstąpienia od tego wymogu. Z tej podstawy mogą korzystać również osoby dorosłe.

– Dlatego przed złożeniem wniosku o rejestrację dziecka jako obywatela brytyjskiego należy dokładnie sprawdzić historię pobytu i status imigracyjny rodziców, a także historię pobytu samego dziecka. Może się bowiem okazać, że dziecko posiada już brytyjskie obywatelstwo i wystarczy wystąpić o brytyjski paszport.

Co zrobić, gdy dziecko nie ma settled status? Ekspertka radzi rodzicom

Brak uregulowanego statusu imigracyjnego może przez długi czas pozostawać niezauważony. Problemy często ujawniają się dopiero wtedy, gdy dziecko dorasta, zaczyna pracować, planuje studia lub wyjeżdża za granicę.

– Brak uregulowanego statusu imigracyjnego dziecka może prowadzić do poważnych problemów, szczególnie w przyszłości. Dziecko może napotkać trudności związane z potwierdzeniem prawa do pobytu w Wielkiej Brytanii, podróżowaniem za granicę i powrotem do kraju, a po osiągnięciu pełnoletności również z podjęciem zatrudnienia, wynajmem mieszkania czy kontynuowaniem edukacji.

– Rodzicom, którzy dopiero teraz odkryli ten problem, radziłabym przede wszystkim, aby nie odkładali jego rozwiązania na później. Pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie, czy dziecko nie posiada już brytyjskiego obywatelstwa. Dotyczy to szczególnie dzieci urodzonych w Wielkiej Brytanii, ponieważ ich obywatelstwo może zależeć od statusu imigracyjnego rodziców w momencie narodzin dziecka oraz późniejszych zmian tego statusu.

– Jeżeli dziecko nie posiada brytyjskiego obywatelstwa, należy ustalić, czy kwalifikuje się do uzyskania statusu w ramach EU Settlement Scheme lub czy ma prawo do rejestracji jako obywatel brytyjski. W przypadku ubiegania się o status w ramach EU Settlement Scheme warto również sprawdzić, czy możliwe jest powiązanie wniosku dziecka ze statusem settled lub pre-settled jednego z rodziców.

– W przypadku spóźnionego wniosku w ramach EU Settlement Scheme należy przygotować odpowiednie dokumenty oraz wyjaśnienie przyczyn opóźnienia. Jak już wspomniałam, Home Office stosuje bardziej elastyczne podejście do wniosków dotyczących niepełnoletnich dzieci, jednak sytuacja może być bardziej skomplikowana, jeżeli dziecko osiągnęło już pełnoletność.

– Przede wszystkim zachęcałabym rodziców do jak najszybszego podjęcia odpowiednich działań, a w przypadku wątpliwości do skorzystania z profesjonalnej porady imigracyjnej. Im wcześniej sytuacja dziecka zostanie wyjaśniona, tym łatwiej będzie uniknąć potencjalnych problemów w przyszłości.

Kontakt z ekspertem

Joanna Rychlicka – IAA Level 2 Immigration Adviser
Sterling Law, Londyn
Telefon: 07518 881784
E-mail: [email protected]