Pytanie o prawo szariatu w Wielkiej Brytanii często budzi nieporozumienia. Z jednej strony wiadomo, że jedynym prawem obowiązującym w UK jest prawo brytyjskiej. Z drugiej strony istnieją sądy szariackie i rady tzw. Sharia Councils, które zdają się decydować w sprawach wyznawców Islamu. Czym w ogóle jest prawo szariatu i czy obowiązuje w UK?
Sprawa nabrała ponownego rozgłosu, kiedy Donald Trump podczas swojego wystąpienia w ONZ stwierdził, że Londyn zmierza w kierunku wprowadzenia prawa szariatu, co wzmogło dyskusje o prawo szariatu UK.
Czym jest prawo szariatu?
Szariat to system zasad moralnych, religijnych i prawnych opartych na islamie.
Nie jest to jeden spójny kodeks prawny, lecz zestaw reguł interpretowanych przez uczonych muzułmańskich (ulama). Szariat reguluje zarówno życie religijne, jak i codzienne muzułmanów.
Obejmuje:
-
modlitwę, post, jałmużnę, pielgrzymkę (filar religii),
-
kwestie małżeństwa, rozwodu, dziedziczenia,
-
prawo handlowe i majątkowe,
-
prawo karne i procedury sądowe,
-
zasady ubioru, diety, moralności, relacji społecznych.
Czy w Wielkiej Brytanii obowiązuje prawo szariatu?
Nie. W Wielkiej Brytanii obowiązuje tylko jedno prawo — prawo brytyjskie (UK law).
Wszystkie sądy, decyzje, kary, małżeństwa i rozwody muszą być zgodne z prawem krajowym, niezależnie od religii uczestników.
Ale istnieją miejsca i instytucje, które stosują niektóre zasady szariatu dobrowolnie, w kontekście religijnym lub cywilnym — i to często prowadzi do mylnego wrażenia, że „prawo szariatu działa w UK”. Jednakże to mylne wyobrażenie o prawo szariatu UK nie znajduje potwierdzenia w oficjalnym prawodawstwie. Niegdyś Halal Richard Branson planował założyć linię lotniczą, w której obowiązywałoby prawo szariatu.
Żaden sąd szariacki nie ma mocy prawnej — nie może egzekwować wyroków ani narzucać kar.
Czym są tzw. Sharia Councils?
W Wielkiej Brytanii działają islamskie rady arbitrażowe (tzw. Sharia Councils lub Sharia Tribunals). Ich rola jest dobrowolna i doradcza — nie są to sądy państwowe. Sharia Councils rozstrzygają spory rodzinne lub religijne (np. islamski rozwód – tzw. talaq), pomagają w rozwiązaniu małżeństwa religijnego. Mogą także doradzać w kwestiach dziedziczenia, pożyczek czy konfliktów w społeczności.
Jednak decyzje tych rad nie są wiążące w prawie brytyjskim, nie mogą zastąpić wyroku sądu cywilnego (np. przy rozwodzie, opiece nad dziećmi czy podziale majątku).
Dlaczego rząd UK pozwala na ich istnienie
Bo w ramach wolności religijnej (Freedom of Religion) muzułmanie mogą korzystać z własnych mechanizmów rozstrzygania sporów — jeśli obie strony się na to dobrowolnie zgodzą. To podobnie jak arbitraż handlowy: jeśli obie strony podpiszą, że akceptują zasady rozstrzygania wg danej instytucji, mogą to zrobić. Ale zawsze prawo szariatu w UK, czy też obiekty pracujące według niego, pozostają pod nadzorem brytyjskiego wymiaru sprawiedliwości.
Ale ostateczna władza i tak należy do brytyjskiego sądu.
Prawo szariatu budzi kontrowersje na Wyspach
Zdarzały się przypadki, że Sharia Councils działały jak quasi-sądy i zniechęcały kobiety do dochodzenia swoich praw w sądach państwowych. Lub też wyrażały zgodę na małżeństwa z nieletnimi. Muzułmanie mogą używać ich jako wiążących prawnie i nie zgłaszać się do prawowitych sądów.
Krytycy wskazują, że w praktyce może dochodzić do nierównego traktowania kobiet przy rozwodach religijnych lub podziale majątku, co dodatkowo komplikuje sprawy związane z prawo szariatu w UK.
Dlatego rząd brytyjski i Home Office prowadziły dochodzenia (np. raport Sharia Councils Review 2018), które wskazały potrzebę większej przejrzystości i nadzoru.
Niektóre przepisy szariatu budzą kontrowersje:
-
kary cielesne (chłosta, amputacje, ukamienowanie),
-
niższy status kobiety w prawie spadkowym i małżeńskim,
-
brak rozdziału między religią a państwem.
Warto jednak podkreślić, że większość muzułmanów na świecie nie żyje w krajach stosujących takie prawo w pełnej formie – i często interpretują szariat jako system etyczny, a nie kodeks karny. Więcej na temat tego prawa.
