Długotrwałe przyjmowanie paracetamolu zostało powiązane z podwyższonym ryzykiem występowania udaru mózgu i wysokiego ciśnienia, ale nie tylko. Przewlekłe stosowanie może zrujnować wątrobę i nerki. Naukowcy zalecają lekarzom ograniczenie przepisywania tej substancji i zachęcają do stosowania alternatywnych leków przeciwbólowych.
Już w 2015 roku zespół brytyjskich naukowców przeanalizował osiem badań, których przedmiotem było długotrwałe przyjmowanie paracetamolu – najpopularniejszego, dostępnego bez recepty leku przeciwbólowego nie tylko w UK, ale na całym świecie. W dwóch badaniach wykryto korelację pomiędzy wysokim wskaźnikiem śmiertelności na poziomie o 0,95 do 1,63, a przyjmowaniem zwiększonej dawki paracetamolu. Z kolei wyniki czterech innych badań wykazały, że osoby zażywające lek w dużych dawkach dużo częściej przejawiały problemy kardiologiczne i żołądkowo-jelitowe. Paracetamol zdefiniowano również jako jeden z czynników powodujących niewydolność nerek i problemy z wątrobą.
Paracetamol to ulubiony lek GP
Mieszkając w Wielkiej Brytanii, nie raz przekonaliśmy się, że lekarze GP uwielbiają przepisywać paracetamol niemal na wszystko. Utarło się przekonanie, że jeśli nie umierasz, nie ma sensu iść do GP, bo otrzymasz tylko paracetamol. Szczególnie wśród Polaków mieszkających w UK, jest mnóstwo anegdot na ten temat. Lek ten wydaje się niegroźny i łagodny i stąd jak się domyślamy jego popularność w UK.
Paracetamol jest rzeczywiście powszechnie uważany za jeden z najbezpieczniejszych leków przeciwbólowych. Z tego powodu, że w przeciwieństwie do ibuprofenu czy ketoprofenu (leków z grupy NLPZ) nie niszczy żołądka ani nerek przy standardowym stosowaniu. Ta łatwa dostępność i „łagodny” wizerunek sprawiają jednak, że ludzie często go lekceważą. Szczególnie, że jest składnikiem ogromnej ilości leków przyjmowanych masowo na różne dolegliwości.
Czy paracetamol jest bezpieczny?
Ma opinię łagodnego i bezpiecznego leku. Jednak jego wizerunek to największy problem. Bowiem długotrwałe nadużywanie paracetamolu jest bardzo groźne dla zdrowia, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci.
Największe zagrożenia to wynikające z przewlekłego przyjmowania zbyt dużych dawek paracetamolu:
- Ciężkie uszkodzenie wątroby
- Uszkodzenie nerek
- Bóle głowy
Paracetamol jest metabolizowany w wątrobie, ale gdy przyjmuje się go za dużo, wątroba nie nadąża z jego neutralizowaniem przy użyciu swojego naturalnego obrońcy – glutationu. W organizmie zaczyna odkładać się wysoce toksyczny produkt uboczny (w skrócie NAPQI), który dosłownie zabija komórki wątroby. Długotrwałe nadużywanie może prowadzić do przewlekłego zapalenia wątroby, jej stłuszczenia, włóknienia, a nawet do ostrej niewydolności wątroby, która jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i często wymaga natychmiastowego przeszczepu.
Choć paracetamol uderza głównie w wątrobę, to lata regularnego przyjmowania go w dużych dawkach obciążają również nerki. Może dojść do stopniowego spadku ich wydolności, co w perspektywie czasu grozi przewlekłą niewydolnością nerek.
Bóle głowy od leku przeciwbólowego?
To paradoks, w który wpada wiele osób nadużywających leków przeciwbólowych, szczególnie z powodu migren. Bowiem jeśli bierzesz paracetamol przez wiele tygodni z powodu np. bólów głowy czy migren, układ nerwowy się przyzwyczaja. Gdy lek przestaje działać, pojawia się tzw. wtórny ból głowy z odstawienia, co zmusza do wzięcia kolejnej tabletki. Koło się zamyka.
Masowa obecność paracetamolu w wielu lekach
Paracetamol jest składnikiem setek różnych leków bez recepty, które przyjmuje się na wiele schorzeń. Jest w składzie leków na przeziębienie (Theraflu, Gripex, Vicks), na zatoki, na kaszel, tabletek na sen czy leków na ból menstruacyjny. Osoba, która przewlekle bierze czysty paracetamol, a dodatkowo napije się leku na przeziębienie, może bardzo łatwo i nieświadomie przekroczyć bezpieczną dawkę.
Co więcej złudne bezpieczeństwo paracetamolu sprawia, że nie zastanawiamy się nad przyjętą dawką dobową.
Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że paracetamol występuje pod różnymi nazwami. Między innymi jako Panadol, APAP, Calpol dla dzieci oraz w lekach mieszanych wraz z Nurofenem.
Jakie są bezpieczne granice?
Dla dorosłego człowieka parametry bezpieczeństwa wyglądają następująco:
Maksymalna dawka dobowa paracetamolu wynosi 4 gramy (4000 mg) na dobę – to równowartość 8 tabletek po 500 mg. Uwaga: przy stosowaniu przewlekłym (wiele tygodni) nawet dawki rzędu 3-4 g dziennie mogą już powoli uszkadzać wątrobę!
Maksymalna jednorazowa dawka paracetamolu to 1 gram (1000 mg).
Odstęp między dawkami: minimum 4 do 6 godzin.
Jeśli paracetamol jest łączony z alkoholem (nawet regularnym piciem niewielkich ilości), toksyczność leku wzrasta drastycznie. Wtedy nawet standardowa, bezpieczna dawka może doprowadzić do marskości lub niewydolności wątroby, ponieważ alkohol drastycznie wyczerpuje zapasy glutationu.
Jeśli ktoś przyjmuje paracetamol regularnie od dłuższego czasu, warto jak najszybciej zrobić badania krwi (tzw. próby wątrobowe: ASPAT, ALAT, GGTP oraz poziom kreatyniny dla nerek) i skonsultować się z lekarzem jeśli wyniki są poza normą. Ceny paracetamolu w UK.
Paracetamol dla psa
Na koniec warto dodać, że zarówno paracetamol, jak i inne leki z grupy NLPZ jest szkodliwy dla zwierząt. W ich przypadku nawet mała dawka może zniszczyć wątrobę. Przekonała się o tym nasza redakcyjna koleżanka, która próbowała wesprzeć psa po operacji dając mu bezpieczny paracetamol. Już po 3 dniach, psu znacznie pogorszył się stan zdrowia. A badania ujawniły powiększoną wątrobę i stan zapalny. Na szczęście powiązano to z paracetamolem i pod ostawieniu leku stan psa się poprawił.
