Czy nadchodzi cyfrowa rewolucja w brytyjskim systemie podatkowym? A może raczej gruntowna modernizacja, która odmieni sposób, w jaki miliony obywateli kontaktują się z urzędem skarbowym? Jedno jest pewne: HMRC nie czeka na przyszłość – właśnie ją wdraża. A przy okazji zacieśnia kontrolę i zatrudnia nowych pracowników.
Brytyjski urząd skarbowy (HMRC) ogłosił uruchomienie nowej, cyfrowej usługi dla 35 milionów pracowników rozliczających się w systemie PAYE (Pay As You Earn). Głównym narzędziem tej zmiany będzie wirtualne konto podatnika. Będzie dostępne przez aplikację HMRC lub osobisty profil podatkowy (Personal Tax Account).
To właśnie za jego pośrednictwem podatnicy będą mogli samodzielnie i na bieżąco aktualizować informacje o dochodach, ulgach, kosztach uzyskania przychodu czy przysługujących odliczeniach. Po co czekać tygodniami na odpowiedź urzędnika, skoro można sprawdzić wszystko samodzielnie. Dodatkowo o dowolnej porze i z dowolnego miejsca?
Ale czy to jedynie udogodnienie dla podatników, czy też przemyślany krok ku pełnej cyfryzacji kontroli podatkowej?
Wirtualne konto podatnika: koniec z papierologią?
Do 2030 roku aż 90% wszystkich interakcji z HMRC ma odbywać się drogą cyfrową. Taka ambicja to nie tylko oszczędność – szacowana na 50 milionów funtów rocznie dzięki ograniczeniu korespondencji papierowej – ale także nowe podejście do relacji urząd–obywatel.
Nowy model ma być bardziej intuicyjny, zautomatyzowany i samowystarczalny. Jak zapowiada JP Marks, dyrektor generalny HMRC, celem jest stworzenie „systemu, który od razu robi wszystko dobrze” – i tym samym minimalizuje liczbę błędów i pomyłek podatników.
Ale tam, gdzie pojawia się wygoda, pojawia się też większa odpowiedzialność. Czy rzeczywiście wszyscy podatnicy będą gotowi, by przejąć kontrolę nad swoimi rozliczeniami?
Wirtualne konto podatnika i realna kontrola – 7000 nowych pracowników HMRC
Równolegle z cyfrową modernizacją, HMRC wzmacnia drugą nogę swojego systemu: kontrolę i egzekwowanie zobowiązań podatkowych. Rząd przekaże 1,7 miliarda funtów na przestrzeni czterech lat, by sfinansować zatrudnienie aż 5 500 nowych specjalistów ds. zgodności oraz 2 400 pracowników zajmujących się odzyskiwaniem należności.
Czy to oznacza powrót do twardego egzekwowania przepisów? A może raczej odpowiedź na narastający problem luki podatkowej i niezapłaconych zobowiązań, które zasilają szarą strefę?
W praktyce oznacza to znaczne uszczelnienie systemu i monitorowanie w czasie niemal rzeczywistym sytuacji podatników – zarówno tych indywidualnych, jak i przedsiębiorstw. Dzięki integracji z narzędziami sztucznej inteligencji HMRC będzie analizować dane szybciej, dokładniej i bez potrzeby każdorazowej interwencji człowieka.
Czy podatnik poczuje różnicę?
Z jednej strony – wirtualne konto podatnika to ułatwienie, elastyczność i szybsze rozliczenia. Z drugiej – większy nadzór, mniejsze pole na błędy i mniej miejsca na „zapomniane” dochody czy nieuzasadnione ulgi.
Czy nowoczesny system będzie bardziej sprawiedliwy, czy też bardziej bezlitosny? Czy sztuczna inteligencja rzeczywiście zrozumie podatkowe niuanse tak samo jak doświadczony księgowy?
Na te pytania odpowiedź poznamy w ciągu najbliższych kilku lat. Pewne jest jednak, że przyszłość podatków w Wielkiej Brytanii będzie cyfrowa, automatyczna i… coraz trudniejsza do oszukania.