Krztusiec, znany również jako koklusz (w UK zaś whooping cough) to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Mimo powszechnych programów szczepień, w ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost liczby zachorowań na całym świecie, w tym w Polsce.
Wzrost zachorowań na krztusiec w różnych krajach
W wielu krajach Europy i Ameryki Północnej odnotowano zwiększoną liczbę przypadków krztuśca. W Australii mówi się wręcz o epidemii. W Polsce sytuacja jest szczególnie alarmująca. Od początku 2024 roku do 31 października zgłoszono 23 783 przypadki krztuśca, podczas gdy w analogicznym okresie 2023 roku było ich zaledwie 687. W województwie lubelskim liczba zachorowań wzrosła niemal 70-krotnie w porównaniu do poprzedniego roku. W Wielkiej Brytanii z kolei od początku roku do końca września odnotowano ponad 12 000 przypadków, a kraj boryka się z coraz mniejszą liczbą szczepionych dzieci (nie tylko na krztusiec).
Przyczyny wzrostu zachorowań
Istnieje kilka czynników przyczyniających się do wzrostu liczby zachorowań na krztusiec, jednak eksperci wskazują przede wszystkim zbyt mała liczbę szczepień. Zmniejszenie liczby osób poddających się szczepieniom prowadzi do obniżenia odporności populacyjnej, co sprzyja rozprzestrzenianiu się choroby. WHO rekomenduje wyszczepienie minimum, 95% populacji, aby choroba przestała być zagrożeniem. Ponadto z czasem szczepionka słabnie i dorośli powinni ponownie się szczepić. Dodatkowo podejrzewa się, że mutacje w bakterii Bordetella pertussis mogą wpływać na skuteczność szczepionek i prowadzić do wzrostu liczby zachorowań.
Krztusiec jest śmiertelny
W Wielkiej Brytanii w ciągu ostatnich 12 miesięcy, z powodu krztuśca zmarło 9 niemowląt. To właśnie małe dzieci są najczęstszymi ofiarami choroby, bowiem ich organizmy nie są w stanie sobie z nią poradzić. Najbardziej zagrożone są dzieci, które jeszcze nie otrzymały żadnej dawki szczepionki.
Jakie są objawy krztuśca?
Krztusiec przebiega w trzech fazach:
- Faza nieżytowa (1–2 tygodnie): Objawy przypominają przeziębienie: katar, łagodny kaszel, niewielka gorączka.
- Faza napadowa (2–6 tygodni): Charakteryzuje się napadami silnego, spazmatycznego kaszlu, często kończącego się świszczącym wdechem (tzw. pianie) oraz wymiotami.
- Faza zdrowienia (kilka tygodni): Stopniowe ustępowanie objawów, choć kaszel może utrzymywać się przez dłuższy czas.
U niemowląt krztusiec może przebiegać nietypowo, bez charakterystycznego kaszlu, ale z epizodami bezdechu, co stanowi poważne zagrożenie dla życia.
Diagnostyka i leczenie
Rozpoznanie krztuśca opiera się na obrazie klinicznym oraz badaniach laboratoryjnych, takich jak posiewy bakteriologiczne czy testy serologiczne. Leczenie polega na podawaniu antybiotyków, które skracają okres zakaźności i łagodzą objawy. Ważne jest wczesne rozpoczęcie terapii, zwłaszcza u niemowląt i osób z obniżoną odpornością.
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania krztuścowi są szczepienia. W Polsce szczepionka przeciw krztuścowi jest częścią obowiązkowego kalendarza szczepień dla dzieci. Ze względu na wygasanie odporności zaleca się podawanie dawek przypominających również osobom dorosłym co 10 lat.