Dziesięć lat po referendum w sprawie Brexitu coraz wyraźniej widać, że decyzja o opuszczeniu Unii Europejskiej nie zakończyła debaty o przyszłości Wielkiej Brytanii. Przeciwnie – temat powrotu do Europy ponownie stał się jednym z najważniejszych punktów brytyjskiej dyskusji politycznej. Najnowsze badania opinii publicznej pokazują, że niemal połowa Brytyjczyków popiera dziś przeprowadzenie kolejnego referendum w sprawie członkostwa w UE. Coraz więcej osób uważa również, że Brexit nie przyniósł oczekiwanych korzyści.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że Wielka Brytania w najbliższym czasie wróci do Unii. Brytyjskie społeczeństwo nadal jest podzielone, a droga powrotna byłaby skomplikowana politycznie i prawnie. Pytanie o Brexit nie dotyczy już jednak wyłącznie tego, czy Wielka Brytania powinna być poza UE, ale coraz częściej – czy cena tego wyboru nie okazała się zbyt wysoka.
Brexit miał przynieść korzyści. Dlaczego wielu Brytyjczyków czuje rozczarowanie?
W 2016 roku zwolennicy Brexitu przekonywali, że opuszczenie Unii Europejskiej pozwoli Wielkiej Brytanii odzyskać pełną kontrolę nad prawem, granicami i gospodarką. Hasło „Take back control” („Odzyskajmy kontrolę”) stało się jednym z najważniejszych symboli kampanii za wyjściem z UE.
Wielu Brytyjczyków oczekiwało, że Brexit przyniesie większą niezależność, ograniczenie migracji oraz poprawę sytuacji ekonomicznej. Po kilku latach coraz częściej pojawia się jednak pytanie, czy te obietnice zostały spełnione.
Jednym z największych źródeł rozczarowania są problemy gospodarcze. Wyjście z jednolitego rynku europejskiego oznaczało większe bariery handlowe, dodatkową biurokrację dla firm oraz utrudnienia w wymianie towarów z krajami UE. Dla przedsiębiorców oznaczało to wzrost kosztów i bardziej skomplikowane procedury.
Wielu obywateli zauważa również, że Brexit nie doprowadził do wyraźnej poprawy poziomu życia. Rosnące koszty utrzymania, problemy systemu ochrony zdrowia oraz presja na budżety domowe sprawiły, że część społeczeństwa zaczęła inaczej oceniać decyzję sprzed dekady.
Kontrola granic zamiast swobody podróżowania. Zmiana podejścia do migracji
Jednym z najważniejszych argumentów zwolenników Brexitu była kwestia migracji. Wielu wyborców uważało, że członkostwo w UE ogranicza możliwość kontrolowania liczby osób przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii.
Po Brexicie Wielka Brytania odzyskała możliwość prowadzenia własnej polityki migracyjnej, jednak problem imigracji nie zniknął. Liczba osób przyjeżdżających do kraju nadal pozostaje przedmiotem politycznej debaty, a część wyborców zaczęła zastanawiać się, czy wyjście z UE rzeczywiście rozwiązało problem.
fot. shuttestock.com
Jednocześnie pojawiły się koszty związane z ograniczeniem swobody przepływu osób. Brytyjscy pracodawcy, szczególnie w sektorach takich jak rolnictwo, gastronomia, opieka społeczna czy transport, zaczęli odczuwać brak części pracowników z krajów europejskich.
Dla wielu młodych Brytyjczyków Brexit oznaczał także utratę łatwego dostępu do studiowania, pracy i życia w innych krajach Unii.
Dlaczego część Brytyjczyków chce powrotu do UE?
Poparcie dla bliższych relacji z Unią Europejską wynika przede wszystkim z przekonania, że Wielka Brytania straciła gospodarczo i politycznie na oddaleniu się od Europy.
Zwolennicy zbliżenia z UE wskazują kilka głównych powodów:
- Gospodarka i handel
Unia Europejska pozostaje największym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii. Łatwiejszy dostęp do europejskiego rynku oznaczałby mniej przeszkód dla firm, większą wymianę handlową i potencjalnie większą atrakcyjność inwestycyjną kraju.
- Możliwości dla młodego pokolenia
Przed Brexitem Brytyjczycy mogli swobodnie mieszkać, studiować i pracować w krajach UE. Dla wielu młodych ludzi była to ważna część europejskich możliwości edukacyjnych i zawodowych.
- Większe znaczenie międzynarodowe
Część ekspertów uważa, że Wielka Brytania poza UE ma mniejszy wpływ na decyzje dotyczące europejskiej gospodarki i bezpieczeństwa. Powrót do bliższej współpracy mógłby zwiększyć jej znaczenie na kontynencie.
Czy Wielka Brytania może wrócić do Unii Europejskiej?
Formalnie taki scenariusz jest możliwy. Żadne przepisy nie zabraniają państwu, które opuściło Unię, ponownie ubiegać się o członkostwo.
Droga powrotu nie byłaby jednak prosta. Wielka Brytania musiałaby przejść procedurę akcesyjną podobną do innych państw kandydujących. Konieczne byłyby negocjacje dotyczące warunków członkostwa oraz zgoda wszystkich państw UE.
Powrót prawdopodobnie nie oznaczałby automatycznego odzyskania wszystkich wcześniejszych przywilejów. Wielka Brytania mogłaby zostać zobowiązana do przyjęcia zasad obowiązujących obecnych członków Unii, w tym części wspólnych regulacji.
Nie wiadomo również, czy Unia zgodziłaby się na specjalne warunki dla Wielkiej Brytanii, takie jak wcześniejsze wyjątki dotyczące euro czy swobody przepływu osób.
Dlatego bardziej prawdopodobnym scenariuszem w najbliższych latach wydaje się stopniowe zbliżanie z UE – na przykład poprzez ułatwienia handlowe, współpracę naukową, obronną i gospodarczą – niż szybki pełny powrót.
Czy odbędzie się drugie referendum?
Choć poparcie dla ponownego głosowania wzrosło, organizacja referendum w najbliższym czasie nie jest przesądzona.
Brytyjscy politycy obawiają się, że kolejny plebiscyt mógłby ponownie podzielić społeczeństwo. Dla wielu wyborców Brexit pozostaje symbolem demokratycznego wyboru, którego nie należy podważać.
Z drugiej strony zwolennicy drugiego referendum argumentują, że sytuacja zmieniła się znacząco od 2016 roku. Ich zdaniem obywatele powinni mieć możliwość oceny skutków decyzji podjętej dekadę wcześniej.
Debata nie dotyczy więc tylko samego Brexitu, ale fundamentalnego pytania: czy decyzje polityczne powinny być nieodwracalne, czy społeczeństwo powinno móc ponownie ocenić swoje wybory po poznaniu ich konsekwencji?
