Liczba kontroli dotyczących podatku od spadków osiągnęła poziom niewidziany od lat. Dla rodzin oznacza to więcej pytań, więcej dokumentów i ryzyko dopłaty podatku. Co może zwrócić uwagę HMRC? Najczęściej nie jest to spektakularne oszustwo, ale pozornie drobny błąd w wycenie majątku, brak informacji o darowiźnie albo pominięty składnik spadku.
Rekordowe kontrole spadkowe. Dlaczego HMRC zagląda do coraz większej liczby spadków?
HM Revenue & Customs zaostrza kontrolę nad rozliczeniami podatku od spadków. Według danych przytoczonych na podstawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej w roku podatkowym 2025–2026 HMRC wszczął 4940 formalnych kontroli dotyczących Inheritance Tax. To o 18 proc. więcej niż rok wcześniej i jeden z najwyższych poziomów w ostatnich latach.
Czy zwykły błąd w wycenie domu może zainteresować HMRC?
Tak. Jednym z najbardziej oczywistych punktów kontroli jest nieruchomość. W wielu brytyjskich spadkach to właśnie dom lub mieszkanie stanowi najcenniejszy składnik majątku, a jego wycena może mieć bezpośredni wpływ na wysokość podatku.
Ryzyko pojawia się szczególnie wtedy, gdy nieruchomość została wyceniona wyraźnie poniżej cen osiąganych przez podobne lokale w okolicy. HMRC może zwrócić uwagę na brak profesjonalnej wyceny, nieuwzględnienie potencjału deweloperskiego nieruchomości czy różnice między deklarowaną wartością a cenami porównywalnych transakcji.
Dlatego wycena „na oko” może okazać się bardzo kosztownym skrótem.
Czy darowizna sprzed kilku lat naprawdę może wrócić po śmierci?
To jeden z najczęstszych problemów związanych z brytyjskim podatkiem od spadków. Zasada siedmiu lat może sprawiać wrażenie prostej: jeżeli darczyńca przeżyje siedem lat od momentu przekazania majątku, darowizna co do zasady przestaje być uwzględniana w jego majątku dla celów IHT.
Problem polega na tym, że wykonawca testamentu musi wiedzieć o takich darowiznach. Przekazane za życia pieniądze, nieruchomości czy inne wartościowe aktywa nie powinny po prostu zniknąć z historii majątku.
Jeżeli zmarły dokonał większych darowizn, istotne są daty, wartości oraz osoby, które je otrzymały. Brak odpowiedniej dokumentacji może oznaczać dla rodziny dodatkowe pytania ze strony HMRC, a w niektórych przypadkach również konieczność dopłaty podatku.
Warto pamiętać, że siedem lat nie oznacza automatycznie, iż każda darowizna dokonana przed śmiercią jest poza zainteresowaniem fiskusa.
Co w sytuacji jeśli oddamy dom dzieciom, ale nadal będziemy w nim mieszkać?
To klasyczny przykład sytuacji, w której formalne przekazanie własności nie musi oznaczać, że majątek rzeczywiście przestanie być traktowany jako część spadku.
Brytyjskie przepisy przewidują zasady dotyczące tzw. „gift with reservation of benefit”. W uproszczeniu chodzi o sytuację, w której ktoś przekazuje składnik majątku innej osobie, ale nadal czerpie z niego korzyści.
Najbardziej znanym przykładem jest dom przekazany dzieciom, w którym rodzic nadal mieszka bez płacenia rynkowego czynszu. Podobny problem może pojawić się przy domu wakacyjnym, z którego darczyńca nadal korzysta, albo przy wartościowych przedmiotach, które formalnie zostały podarowane, ale nadal pozostają w jego domu i są przez niego używane.
fot. shutterstock.com
Dla HMRC liczy się nie tylko to, co zostało zapisane w dokumentach. Istotne jest również to, czy darczyńca rzeczywiście przestał korzystać z przekazanego majątku.
Czy można zapomnieć o jednym rachunku bankowym i nie mieć problemu?
Właśnie takie pozornie niewielkie przeoczenia mogą skomplikować rozliczenie całego spadku. Wykonawca testamentu powinien ustalić wszystkie aktywa należące do zmarłego – od rachunków bankowych i inwestycji po nieruchomości oraz wartościowe przedmioty.
Problemem mogą być również aktywa, o których rodzina nie wiedziała albo których dokumentacja nie została odpowiednio uporządkowana.
HMRC może porównywać informacje znajdujące się w różnych dokumentach. Jeżeli deklaracja dotycząca spadku nie odpowiada dokumentacji bankowej, ubezpieczeniowej czy dotyczącej nieruchomości, może pojawić się pytanie: dlaczego?
Dlatego aktualna lista aktywów jest jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie ryzyka nieporozumień po śmierci właściciela majątku.
Czy niespójność dokumentów może uruchomić kontrolę spadku?
Nie każda różnica w dokumentach oznacza błąd podatkowy. Jednak niespójności mogą skłonić HMRC do zadania dodatkowych pytań.
Dlatego im lepiej uporządkowana dokumentacja, tym łatwiej odpowiedzieć na pytania fiskusa. W praktyce największym problemem nie zawsze jest sam błąd, lecz brak możliwości udowodnienia, dlaczego przyjęto konkretną wartość.
Czy majątek za granicą może nagle znaleźć się w centrum zainteresowania HMRC?
Tak, a od 6 kwietnia 2025 r. znaczenie ma tutaj nowa zasada dotycząca tzw. długoterminowej rezydencji podatkowej w Wielkiej Brytanii.
System oparty wcześniej na pojęciu domicile został zastąpiony zasadami dotyczącymi „long-term UK residence”. HMRC wskazuje, że osoba może być uznana za długoterminowego rezydenta Wielkiej Brytanii, jeśli była rezydentem podatkowym Wielkiej Brytanii przez co najmniej 10 z ostatnich 20 lat podatkowych. W określonych przypadkach oznacza to objęcie podatkiem od spadków również aktywów znajdujących się poza Wielką Brytanią.
To szczególnie istotne dla osób posiadających nieruchomości w innych państwach, zagraniczne rachunki, inwestycje czy majątek ulokowany w zagranicznych strukturach.
Czy kontrola HMRC oznacza, że urząd podejrzewa rodzinę o oszustwo?
Niekoniecznie. Sam fakt wszczęcia kontroli nie oznacza automatycznie podejrzenia celowego unikania podatku.
HMRC może sprawdzać spadek dlatego, że chce potwierdzić prawidłowość wyceny albo uzyskać dodatkowe dokumenty. W wielu przypadkach chodzi po prostu o wyjaśnienie informacji zawartych w deklaracji.
Dlatego po otrzymaniu pisma od HMRC nie warto odpowiadać pochopnie. Najpierw należy dokładnie sprawdzić dokumentację i upewnić się, że odpowiedź jest kompletna i zgodna ze stanem faktycznym.
Rekordowe kontrole spadkowe to sygnał dla właścicieli majątku. Co można zrobić jeszcze za życia?
Najważniejsza lekcja jest prosta: nie warto czekać do momentu śmierci, aby po raz pierwszy uporządkować własny majątek. Dobrze przygotowany wykaz aktywów może oszczędzić rodzinie wielu problemów. Powinien obejmować rachunki, inwestycje, nieruchomości, polisy, wartościowe przedmioty oraz aktywa zagraniczne.
