Jak opisuje The Guardian, bezrobocie wśród osób w wieku 16–24 lata sięgnęło około 16 proc. – najwyższego poziomu od ponad dekady i wyższego niż średnia w strefie euro. W związku z tym pojawiły się pytania o tempo i formę zmian, których osią jest płaca minimalna.
Liczby zaczęły opowiadać historię znacznie bardziej złożoną niż polityczne hasła. Nawet 45 proc. młodych ludzi pozostających akurat poza sektorem edukacji i pracy nie miało nawet minimalnej styczności z pierwszym etatem.
Bardzo młodzi pracownicy tracą setki funtów miesięcznie
Obecna różnica między stawką 12,21 funta dla osób powyżej 21. roku życia a poziomem 10 funtów dla grupy 18–20 lat oznacza kilkaset funtów miesięcznie mniej przy pracy na pełny etat. Ta dysproporcja jest osią sporu wokół rynku pracy.
Z jednej strony płaca minimalna pełni funkcję antyubóstwową i wzmacnia siłę nabywczą gospodarstw domowych. Z drugiej – jej wysokość niekorzystnie wpływa na decyzje rekrutacyjne, szczególnie w sektorach o niskich marżach. Im więcej trzeba zapłacić pracownikowi, tym przedsiębiorcom rzadziej chce się kogokolwiek zatrudniać.
Sprawdź: Stawki płacy minimalnej obowiązujące w 2026 roku w UK (od kwietnia!).
Jednocześnie ekonomiści mówią o zjawisku „scarring effect”, czyli trwałych konsekwencjach późnego wejścia na rynek pracy. Osoba, która do 24. roku życia nie zdobyła doświadczenia zawodowego, statystycznie częściej pozostaje zależna od świadczeń. Rzadziej osiąga stabilność finansową. W tym ujęciu szczególnie niepokojące są dane pokazujące, że ponad 17 proc. młodych mężczyzn nie może znaleźć pracy – to najwyższy wynik od 12 lat.
Czy płaca minimalna przestanie być różnicowana ze względu na wiek?
Czy pracownicy w wieku 18–20 lat będą zarabiać tyle samo na godzinę co osoby powyżej 21. roku życia? Mimo że Partia Pracy zapowiadała zniesienie różnic płacowych związanych z wiekiem, na razie nie poparła przedwyborczej deklaracji twardymi decyzjami – mimo zaświadczenia o istotności sprawy. W rządzie toczą się rozmowy nad ewentualnym opóźnieniem wprowadzenia zmiany.
Z perspektywy polityki społecznej wyrównywanie progów wiekowych wpisuje się w trend ograniczania nierówności dochodowych. Jednak z punktu widzenia cyklu gospodarczego moment wprowadzenia korekty ma ogromne znaczenie. W okresie spowolnienia firmy reagują znacznie ostrożniej szczególnie w branżach o niskich marżach, przy wynagrodzeniach stanowiących lwią część kosztów operacyjnych.
Sektory takie jak handel, gastronomia czy usługi od lat pełnią funkcję „bramy wejściowej” na rynek pracy. To tam młodzi zdobywają pierwsze doświadczenia, uczą się rytmu zatrudnienia i budują kompetencje. Zarazem są to branże bardzo wrażliwe na wzrost kosztów pracy.
Czy równa stawka dla wszystkich buduje inkluzywny rynek, czy raczej opóźnia start zawodowy? Przedsiębiorcy sygnalizują, że rosnące koszty zatrudnienia pewnie ograniczą liczbę wakatów, co wpisuje się w trend potrzeby zachowania ostrożności inwestycyjnej w czasach niepewności gospodarczej. Na przekór krytykantom doświadczenie pokazuje, że wzrost płacy minimalnej nie zawsze doprowadza do spadku zatrudnienia.
Płaca minimalna a luka płacowa
Równolegle obok tematu wysokości płacy minimalnej przetacza się w Wielkiej Brytanii dyskusja o luce płacowej. Według danych przytaczanych przez BBC kobiety zarabiają średnio prawie 13 proc. mniej niż mężczyźni. Przekłada się to na około półtora miesiąca pracy „bez wynagrodzenia”. W razie zachowania tempa zmian równość płac między płciami zostanie osiągnięta dopiero w 2056 roku.
Niejednolitość wynagrodzeń dotyczy nawet zawodów tradycyjnie zdominowanych przez kobiety, w sektorach edukacji bądź ochronie zdrowia, gdzie różnice w wynagrodzeniach wynoszą odpowiednio 17 i 12,8 proc.