Gdy Andy Burnham szykuje się na stanowisko premiera Wielkiej Brytanii, pada coraz więcej pytań o jego przyszłą politykę. Coraz głośniej mówi się też o rewolucji w emeryturach.
Mimo że Andy Burnham publicznie poparł potrójną blokadę emerytalną (triple lock) mówiąc, że dotrzyma obietnic złożonych w manifeście Partii Pracy, to rewolucja w emeryturach może być i tak konieczna.
Rewolucja w emeryturach jest nieunikniona?
Istotnym elementem brytyjskiego systemu emerytalnego jest potrójna blokada (tzw. triple lock). Stanowi ona mechanizm waloryzacji emerytur państwowych. Gwarantuje ich coroczną podwyżkę o najwyższą z trzech wartości: wskaźnik inflacji, wzrost średnich zarobków lub 2,5 proc.
Dwóch doradców ekonomicznych Burnhama wypowiadało się przeciwko potrójnej blokadzie. Ostrzegało też, że nie jest ona możliwa do utrzymania. Dlaczego? Wynika to ze skali jej obciążenia dla budżetu państwa.
Rządowy organ nadzoru finansowego, Biuro Odpowiedzialności Budżetowej, prognozuje, że rząd będzie wydawał o 15,5 mld funtów rocznie więcej na emerytury państwowe niż gdyby podwyższano je wyłącznie wraz z zarobkami.
Dla przykładu – w roku podatkowym 2025-26 wypłaty emerytur państwowych wyniosły łącznie około 146,1 mld funtów. Ministerstwo Pracy i Emerytur przewiduje, że do 2030 roku wydatki na emerytury państwowe osiągną 169 mld funtów.
W lipcu 2025 roku ówczesny przewodniczący OBR, Richard Hughes, który obecnie jest jednym z doradców ekonomicznych Burnhama, powiedział:
– Kiedy prognozuje się trendy w wydatkach emerytalnych, zdrowotnych i innych wydatkach związanych z wiekiem, brytyjskie finanse publiczne znajdują się w niestabilnej sytuacji w dłuższej perspektywie. Wielka Brytania nie może sobie pozwolić na szereg obietnic składanych opinii publicznej, jeśli pozostawi się je bez zmian. Opierając się na rozsądnym założeniu dotyczącym tempa wzrostu gospodarczego i dochodów podatkowych.
Drugi doradca Burnhama – Lord O’Neill nazwał wprost potrójną blokadę „szaleństwem”. Zasugerował też, aby emeryturę państwową uzależnić tylko od dochodów.
Ostrzeżenie przed zapaścią obecnego systemu emerytalnego
Thinktanki z całego spektrum politycznego ostrzegały, że obecny system emerytalny oparty na triple lock nie jest zrównoważony. Do jednego z takich think tanków należy Resolution Foundation, które stwierdziło:
– Nie da się uzasadnić, dlaczego nasza hojność wobec osób starszych miałaby być funkcją zmienności gospodarczej. Oprócz tego, że jest to niesprawiedliwe, nie jest to również finansowo zrównoważone, aby emerytura państwowa rosła w nieskończoność o więcej niż zarobki przeciętnego pracownika.
Naukowcy z Narodowego Instytutu Badań Ekonomicznych i Społecznych (NIESR) zaproponowali zastąpienie potrójnej blokady „blokadą poziomu życia”. Zgodnie z ich propozycją emerytura państwowa byłaby corocznie podwyższana zgodnie z inflacją. Aby chronić jej realną wartość. A dodatkowe podwyżki powiązane z dochodami byłyby możliwe tylko w latach, w których realne dochody rosną i osiągnęły nowy rekord.
Czy jednak przyszły premier podejmie wyzwanie, które przed nim stoi i zdecyduje się pochylić nad propozycjami swoich doradców?
