Sugestie czy też przekazy podprogowe podobno wpływają na podejmowane przez nas decyzje bez udziału naszej świadomości. Stanowiska na ten temat są podzielone: wielu naukowców wątpi w skuteczność tego zjawiska, inni jednak prezentują badania, zgodnie z którymi działanie przekazów podprogowych jest niewątpliwe. Na czym właściwie polegają owe sugestie?
CZYTANIE MIĘDZY WIERSZAMI
Działanie komunikatu podprogowego oparte jest na założeniu, że nasz mózg jest w stanie opracować i zachować informacje, których w danej chwili sobie nie uświadamiamy. Dzieje się tak, ponieważ znajdują się one poza granicą naszego postrzegania. Typowym przykładem jest dodanie jednej, odrębnej klatki do filmu. Obraz pojawia się ułamek sekundy, toteż nie jesteśmy w stanie świadomie zarejestrować go wzrokiem. Ujęcie jednak trafia do naszego oka i zapisuje się w podświadomości. Podobny mechanizm ma miejsce podczas pojawienia się dźwięku na granicy słyszalności.
PRÓBA W KINIE
O możliwościach wpływania na ludzką podświadomość mówiło się już na początku XX wieku. Prawdziwy przełom nastąpił jednak po wystąpieniu amerykańskiego specjalisty od reklamy, Jamesa Vicary’ego, który w 1957 roku stwierdził, że przy pomocy rozkazów ukrytych w wyświetlanym filmie zwiększył sprzedaż coli i popcornu w kinie. Tekst zachęcający do ich kupna emitowany był jedynie przez ułamek sekundy, ale mimo to, według mężczyzny, oddziaływał on na widzów.
ODKRYTE OSZUSTWO
Jego twierdzenie zainteresowało wielu naukowców, którzy żądali, aby próba ta została powtórzona. Kiedy jednak to uczyniono, sprzedaż produktów wcale nie wzrosła. Ostatecznie Vicary pięć lat później przyznał, że wymyślił wyniki swojego eksperymentu. Niemniej przekaz podprogowy stał się obiektem sporego zainteresowania zwłaszcza ze strony specjalistów z tajnych służb. Jeśli oddziaływanie na ludzką podświadomość naprawdę byłoby możliwe, dysponowaliby potężnym narzędziem do kierowania tłumami.
CO STWIERDZIŁA CIA?
Ujawniona w zeszłym roku informacja amerykańskiej agencji wywiadu, CIA, wskazuje, że w latach 60. agenci rzeczywiście zajmowali się kwestią wykorzystania przekazów podprogowych. Okazało się jednak, że ta technika jest dość problematyczna. Człowiek, na którego oddziałuje sygnał podprogowy, może wykonać dokładnie odwrotność tego, czego się po nim oczekuje. Co więcej, nie można zaręczyć, że właściwie odbierze ukryty przekaz. CIA doszła wówczas do wniosku, że wokół oddziaływania podprogowego rodzi się zbyt wiele znaków zapytania i nie da się tej metody wykorzystać z sukcesem. Jakie byłyby wyniki tych badań przy dzisiejszej wiedzy i technice, możemy jedynie przypuszczać.
SAMOBÓJSTWO UKRYTE W MUZYCE
Opinia publiczna ponownie zainteresowała się próbami wpływania na podświadomość w 1985 roku, kiedy dwóch amerykańskich młodzieńców próbowało popełnić samobójstwo na placu zabaw. Jeden z nich przestrzelił sobie głowę i zmarł na miejscu, drugi – choć ciężko ranny – przeżył. Kiedy później był przesłuchiwany przez policję, twierdził, że zostali przymuszeni do tego czynu. Według niego wnikało to z rozkazów słyszanych w utworach zespołu metalowego Judas Priest. W tle utworu Better By You, Better Than Me rzekomo słyszalne były rozkazy „do it” i „suicide”. Eksperci sądowi w późniejszym procesie nie stwierdzili jednak jakoby w utworach występowały takie komunikaty. Zespół został uniewinniony.
WYSTARCZY JEDNA PIĘĆDZIESIĄTA SEKUNDY
Wykazało to badanie, podczas którego pięćdziesięciu ochotników obserwowało monitory, na których zaledwie na jedną pięćdziesiątą sekundy pojawiały się różne słowa. Jest to zbyt krótki czas, by nasza świadomość wychwyciła te wyrazy, jednak nasz mózg bez problemu podświadomie je zarejestruje. Słowa miały znaczenie pozytywne lub negatywne, a zadaniem ochotników było opisanie swojego nastroju emocjonalnego. Psycholog Nilli Lavie z University College London dowiodła, że uczestnicy bardziej skłonni byli do wychwytywania negatywnych słów. Wyniki badań wskazywały, iż mózg jest w stanie odebrać emocjonalną wartość przekazów podprogowych.
REKLAMA NIE MUSI BYĆ PODPROGOWA
zwykłe reklamy często poruszają się na granicy manipulacji naszą podświadomością, chociaż nie stosują ukrytych sygnałów. Wystarczy że wykorzystują symbole, barwy, kształty lub dźwięki, które nas przyciągają. To, że zafiksujemy się nagle na punkcie jakiejś marki lub logo, ma duży wpływ na naszą decyzję podczas kupowania. Twórcy reklam potrafi ą również przekonywać do swoich produktów w sposób całkowicie jawny, którego jesteśmy świadomi podczas oglądania reklamy, a płacąc w kasie mamy nieodparte wrażenie, że to my zadecydowaliśmy o zakupieniu danego produktu.
Możliwości manipulacji podprogowej:
PRZERÓBKA FILMÓW
Najprostszym przykładem jest przerobienie klasycznego telewizyjnego sygnału. Sygnał ten ma częstotliwość 24 klatek na sekundę i odbierany jest jako ciągły ruch. Do tej serii klatek umieszcza się inny obraz, na przykład z zapisanym hasłem. Przy zwykłym sygnale wystarczy, że wyświetli się on przez 0,004 sekundy, a umknie on naszej świadomej uwadze, ale zarejestruje go nasza podświadomość.
PRZERÓBKA DŹWIĘKU
Ukrycie przekazu podprogowego w dźwięku jest innym wariantem „ataku” na ludzką podświadomość. Są to, na przykład, hasła lub rozkazy, które są na granicy słyszalności a dogrywa się je do pierwotnej ścieżki dźwiękowej. Innym przykładem jest tzw. backmasking, kiedy to mówiony tekst przesłuchany „wstecz” ukazuje ukryte znaczenie, inne niż przy zwykłym odsłuchaniu.
UKRYTE SYMBOLE
Na podświadomość można również oddziaływać umieszczaniem w obrazach ukrytych symboli, których świadomie człowiek nie rozpoznaje, chociaż ich wpływ jest odczuwalny. Jednym z przykładów jest specjalna edycja puszek z napojem Pepsi wprowadzona na rynek w 1990 roku. Jeśli dwie puszki zostały ułożone w odpowiedni sposób – jedna na drugiej – to powstawał napis „SEX”. Puszki zostały wkrótce wycofane ze sprzedaży.
W tekście zastosowano skróty.
