Europejski Nakaz Aresztowania to uproszczona procedura przekazywania osób ściganych między państwami Unii Europejskiej. Zastąpiła ona tradycyjną ekstradycję. Jest to szybsza i bardziej skuteczna procedura. Decyzję podejmują wyłącznie organy sądowe, bez udziału rządów czy polityków. Wbrew powszechnej opinii Wielka Brytania nadal jest częścią systemu po Brexit.
Po co się wydaje Europejski Nakaz Aresztowania?
Europejski Nakaz Aresztowania najczęściej jest wydawany w celu przeprowadzenia postępowania karnego (ściganie podejrzanego), który jest w innym kraju. Lub w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności.
Kiedy można go wystawić?
Służby mogą wykorzystać ENA przy ściganiu za przestępstwo zagrożone karą co najmniej 12 miesięcy pozbawienia wolności, lub
przy wykonaniu wyroku, gdy orzeczona kara wynosi co najmniej 4 miesiące.
Dla 32 kategorii poważnych przestępstw (np. terroryzm, handel ludźmi, korupcja, zabójstwo, oszustwa) nie sprawdza się podwójnej karalności. Oznacza to, że czyn nie musi być przestępstwem w państwie wykonującym nakaz.
Jak wygląda w praktyce wykonanie ENA?
Sąd w państwie wydającym wystawia nakaz, który trafia do państwa, gdzie przebywa poszukiwany (często przez Systemu Informacyjny Schengen). Dana ssoba jest zatrzymywana i przesłuchiwana przez sąd w państwie wykonującym. Decyzja o przekazaniu powinna zapaść w ciągu 60 dni od zatrzymania (maksymalnie 90 dni), a gdy osoba zgadza się na przekazanie, w ciągu 10 dni.
Kiedy można odmówić wykonania?
Są podstawy obowiązkowe, np. zasada ne bis in idem (ktoś został już osądzony za ten sam czyn), amnestia czy brak odpowiedzialności karnej ze względu na wiek. Są też fakultatywne, np. przedawnienie albo gdy czyn popełniono na terytorium państwa wykonującego. Odmowa jest możliwa również wtedy, gdy przekazanie groziłoby naruszeniem praw podstawowych, co dotyczy np. złych warunków w więzieniach czy wątpliwości co do niezależności sądownictwa. Orzekał o tym Trybunał Sprawiedliwości UE (m.in. w sprawach Aranyosi i Căldăraru oraz LM).
ENA w Polsce
Przepisy o ENA zawiera Kodeks postępowania karnego (art. 607a i następne). Polscy obywatele mogą być przekazywani do innych państw UE od 2006 roku, po zmianie Konstytucji.
Czy ENA jest używana w UK po Brexit?
Europejski nakaz aresztowania w Wielkiej Brytanii już nie obowiązuje. Po Brexit, od 1 stycznia 2021 r., ENA zastąpił nowy mechanizm. Jest on oparty na wzorze ENA, ale mniej automatyczny.
Wielka Brytania stosuje “nakaz aresztowania i przekazania” (surrender arrangements) na podstawie TCA. W Wielkiej Brytanii nadal obowiązuje Extradition Act 2003, zmieniony po Brexicie. Procedura pozostaje sądowa, ale szybsza niż klasyczna ekstradycja, z podobnymi terminami (60 dni na decyzję, 10 dni przy zgodzie osoby).
Brytyjskie sądy przy ocenie sprawy stosują m.in. test proporcjonalności i sprawdzają, czy przekazanie nie narusza praw człowieka.
W praktyce przekazania między Polską a Wielką Brytanią nadal się odbywają, ale procedury bywają dłuższe i bardziej sporne niż przed 2021 rokiem.
Szczegóły dla konkretnych państw (czy odmawiają wydawania własnych obywateli) warto sprawdzać w oficjalnych źródłach.
