Zapisy tzw. "protokołu irlandzkiego" (NI Protocol) regulujące handel po Brexicie są zgodne z prawem obowiązującym i nie naruszają ustaw związkowych zawartych w Acts of Union, jak orzekł sąd apelacyjny w Belfaście.
Sędziowie w Belfaście stanęli na stanowisku, iż fragmenty Brexit Withdrawal Agreement dotyczące tzw. "protokołu irlandzkiego" nie są "ani proste, ani jasne", ale są w pełni zgodne z obowiązującym prawem. Przedstawiciele północnoirlandzkiego wymiaru sprawiedliwości odrzucili apelację złożoną przez grupę unionistycznych polityków z Jimem Allisterem z Traditional Unionist Voice (TUV) na czele. Ich zdaniem zapisy zawarte w NI Protocol miały stać w sprzeczności z postanowieniami zawartymi w ramach Act of Union z 1800 roku, a także z zapisami Northern Ireland Act z 1998, a więc aktami prawnymi będącymi "fundamentem" związku Irlandii Północnej z Wielką Brytanią. Zdaniem polityków popierających zacieśnianie relacji między Belfastem, a Londynem nowe, brexitowe regulacje, które "oddaliły" Północną Irlandię od Zjednoczonego Królestwa i zbliżyły ją Republiki Irlandii naruszają obowiązujące prawo.
Sąd apelacyjny w Belfaście wydał orzeczenie w sprawie zgodności z prawem NI Protocol
Sędzia Siobhan Keegan pełniąca funkcję Lord Chief Justice of Northern Ireland (jest prezesem sądów Irlandii Północnej i stoi na czele sądownictwa tego kraju) orzekła, iż wprowadzenie zapisów "protokołu irlandzkiego" pozostaje "konstytucyjne". NI Protocol nie narusza ani postanowień Acts of Union 1800, które ustanowiło miejsce Irlandii Północnej w Wielkiej Brytanii, ani elementów ustawy Northern Ireland Act 1998, które było następstwem porozumienia pokojowego (Good Friday Agreement).
Jak podaje "The Guardian", sąd w Belfaście oddalając pięć zarzutów apelacyjnych stwierdził, że rząd działał zgodnie z prawem. Orzeczono, iż traktaty międzynarodowe nie są sprawą zdecentralizowaną, a decyzje podjęte wcześniej przez demokratycznie wybrany rząd krajowy nie wiążą przyszłych rządów na kolejne stulecia lub dziesięciolecia swoimi postanowieniami.
Apelacja polityków unionistycznych została odrzucona
Sędzia Keegan zaznaczał, iż późniejsza ustawa "ma pierwszeństwo" i "jest to zgodne z podstawowymi zasadami suwerenności parlamentarnej". Akt parlamentu, który w efekcie doprowadził do Brexitu, był "wynikiem przedłużającego się, przejrzystego, dyskutowanego, świadomego i w pełni demokratycznego procesu, który zadecydował o ustaleniach dotyczących Irlandii Północnej po Brexicie".
Przypomnijmy, zapisy NI Protocol wciąż pozostają przedmiotem sporu. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii związanych z Brexitem okazała się granica irlandzka. Część Brexit Withdrawal Agreement zwana potocznie "protokołem irlandzkim" w swoich założeniach miała uregulować status granicy między Irlandią Północną a Republiką Irlandii po opuszczeniu Unii Europejskiej przez Zjednoczone Królestwo. W efekcie powstała nieformalna granica celnej między Wielką Brytanią, a Irlandią Północną, która pozostała częścią wspólnego, unijnego rynku, poprzez brak granicy z Republiką Irlandii (należącą do UE i będącą częścią wspólnego rynku). Na takie rozwiązanie zdecydowano się, aby nie zaogniać konfliktu między Belfastem, a Dublinem, do czego i tak (paradoksalnie!) doszło.
Zapisy "protokołu irlandzkiego" nie zaprzeczają Act of Union z 1800 roku oraz Northern Ireland Act z 1998
W efekcie produkty dostarczane do Irlandii Północnej z innych części UK traktowane są jako import spoza kraju UE do kraju leżącego w ramach wspólnego rynku. Dla Wielkiej Brytanii to dodatkowe koszty i problemy z łańcuchem dostaw. W dodatku irlandzcy unioniści obawiają się, że taki stan rzeczy spowodowuje zbliżenie Belfastu do Dublina i oddalenie od Londynu. Być może nawet stanie się przyczyną zjednoczenia Irlandii, w dłuższej perspektywie…
Jak w chwili obecnej wygląda sytuacja w tej kwestii? Nowa minister spraw zagranicznych Liz Truss, która w grudniu 2021 roku przejęła prowadzenie negocjacji z UE ws. protokołu północnoirlandzkiego miała przedstawić plan zawieszenia rozmów ze stroną unijną z powodu kryzysu na Ukrainie. Strona brytyjska chce skupić się na współpracy ze Wspólnotą w zakresie pomocy uchodźcom i działaniom dążącym do przywrócenia pokoju w Europie.
