Niemal 4 na 10 rodziców z UE mieszkających w Wielkiej Brytanii nie złożyło wniosku o status osoby osiedlonej (settled status) dla swoich dzieci. To alarmujący wniosek z badania przeprowadzonego przez Independent Monitoring Authority (IMA). Oznacza to tysiące dzieci nielegalnie mieszkających w UK. Co mogą zrobić rodzice, aby zalegalizować pobyt swoich dzieci i uniknąć problemów.
IMA to niezależny organ nadzorujący prawa obywateli UE po Brexicie. Zgodnie z raportem, aż 38% ankietowanych migrantów nie dopełniło tego obowiązku wobec dzieci. Oznacza to, że tysiące dzieci – w tym setki z polskich rodzin pochodzących mogą przebywać na Wyspach nielegalnie.
Brak status dla dzieci to jedynie wierzchołek góry lodowej. Bowiem konsekwencje są znacznie większe. Co więcej wyjdą na jaw dopiero wtedy, gdy młodzi ludzie wejdą w dorosłość i stracą dostęp do darmowej służby zdrowia (NHS), prawa do legalnej pracy czy studiów.
Jak doszło do tego, że tak wiele dzieci nie ma legalnego statusu w UK?
Niestety wokół EU Settlement Scheme narosło wiele mitów. Dodatkowo polscy rodzice nadal niesłusznie zakładają, że dzieci urodzone na terenie Wielkiej Brytanii mają z automatu brytyjskie obywatelstwo lub co najmniej prawo pobytu w UK. Zresztą nie tylko polscy. Dotyczy to wielu migrantów przybyłych do UK z Unii. Obecnie problem ten nasila się ze względu na to, że dzieciom odmawia się możliwości powrotu do UK, ze względu na brak dokumentów. Rodzice wracający w wakacji na Wyspy nieraz ze zdzwieniem dowiaduja się, że dziecko nie zostanie wpuszczone na lot.
Pisaliśmy o tym już w 2018 roku. Wówczas rząd brytyjski ostrzegał, że dzieci migrantów z UE, mogą stracić prawo pobytu w Wielkiej Brytanii, jeśli rodzice nie złożą wniosku o settled status. Jak widać, nadal znaczący procent rodziców tego nie zrobił.
Pułapka automatyzacji: Dlaczego rodzice nie składają wniosków?
Z danych organizacji pomocowych, takich jak fundacja Settled, wynika, że niska liczba aplikacji wynika z dwóch głównych mitów:
- Automatyczny status dla dziecka. Wielu rodziców uważa, że jeśli oni otrzymali settled lub pre-settled status, to ich dzieci są nim automatycznie objęte. To błąd. Każde dziecko musi przejść przez oddzielną procedurę i posiadać własny profil w systemie imigracyjnym, połączony z kontem rodzica.
- Mit urodzenia w UK. Panuje powszechne przekonanie, że dziecko urodzone na terytorium Wielkiej Brytanii automatycznie staje się brytyjskim obywatelem. W rzeczywistości brytyjski paszport przysługuje mu tylko wtedy, gdy w momencie jego narodzin przynajmniej jedno z rodziców miało już status rezydenta stałego (settled status lub Indefinite Leave to Remain).
Kiedy brak settled status u dzieci powoduje problemy?
Najczęściej gdy dziecko osiąga pełnoletność i okazuje się, że przebywa na Wyspach nielegalnie.
Także gdy podczas wyrabiania paszportu, odprawy na lotnisku lub innej sytuacji urzędowej, rodzic jest pytany o status dziecka. Wówczas okazuje się, że dziecko bez statusu nie ma prawa pobytu i zaczynają się problemy.
Przykładowa historia z grupy dla Polaków w UK. Takich historii jest wiele.
Dzień dobry, córka jest urodzona w UK w 2016. Rodzice posiadają stały status wyrobiony w 2020. Nie dodaliśmy córki, bo myśleliśmy, że będzie automatycznie dodana. Ma tylko paszport polski. Czy mogę aplikować o pre-settled status i później o właściwy? Co teraz robić? Dziękuję za każdą poradę!
Jak sprawdzić, czy dziecko potrzebuje statusu?
Aby określić sytuację prawną dziecka, kluczowe są dwa czynniki: miejsce urodzenia oraz status rodziców w momencie urodzenia dziecka.
Dziecko urodziło się poza granicami UK (np. w Polsce)
Jeśli dziecko przyjechało do Wielkiej Brytanii z zagranicy, zawsze musi posiadać własny status (EUSS). Nie dziedziczy go automatycznie po rodzicach, nie dostaje go z automatu bo rodzic go posiada. Należy dla niego złożyć osobny wniosek, łącząc aplikację ze swoim statusem.
Dziecko urodziło się w Wielkiej Brytanii
W takiej sytuacji decyduje to jaki status miał rodzic w momencie urodzenia dziecka.
- Jeśli żaden z rodziców nie miał settled status, dziecko musi mieć złożony wniosek o własny status.
- Jeśli przynajmniej jedno z rodziców miało settled status w momencie narodzin dziecka – dziecko automatycznie staje się obywatelem brytyjskim z mocy prawa. Nie potrzebuje statusu osoby osiedlonej. Może od razu uzyskać brytyjski paszport.
Co zrobić, jeśli rodzic przegapił termin
Oficjalny termin składania wniosków minął już dawno. Jednak Home Office wciąż akceptuje spóźnione aplikacje (late applications) dla dzieci, jeśli istnieje ku temu „uzasadniony powód” (reasonable grounds). Fakt, że rodzic nie był świadomy konieczności rejestracji dziecka lub błędnie zinterpretował przepisy, jest bardzo często uznawany przez brytyjskie urzędy za wystarczający powód do rozpatrzenia wniosku. Non-profitowe organizacje doradcze apelują, by nie zwlekać i uregulować sytuację prawną najmłodszych jak najszybciej.
