Tysiące publicznych toalet w Anglii, Szkocji i Walii będzie musiało zostać dostosowanych do nowych przepisów dotyczących przestrzeni przeznaczonych dla jednej płci. Zaktualizowane wytyczne przewidują, że z takich miejsc należy korzystać zgodnie z płcią biologiczną, a nie płcią, z którą dana osoba się identyfikuje. Innymi słowy do damskiej toalety, może wejść tylko osoba, która urodziła się kobietą, a nie osoba, która identyfikuje się jako kobieta. Czy to zwiększy bezpieczeństwo kobiet?
Jak podały The Times i The Telegraph prawie 13 000 toalet może wymagać przebudowy. Do tego ponad 5 000 przebieralni w siłowniach, szpitalach i ośrodkach rekreacyjnych w całej Wielkiej Brytanii. Co najmniej 18 422 znaki będą musiały zostać wymienione.
Co się zmienia w użytkowaniu toalet?
Wszystko zaczęło się w kwietniu 2025. Wówczas Sąd Najwyższy UK orzekł w sprawie For Women Scotland v The Scottish Ministers. Sąd stwierdził, że pojęcia „kobieta”, „mężczyzna” i „płeć” w Ustawie o Równości z 2010 roku odnoszą się wyłącznie do biologicznej płci. Nie oznaczają tożsamości płciowej ani certyfikatu uznania płci. Innymi słowy kobieta to osoba, która urodziła się kobietą, a mężczyzna to osoba, która urodziła się mężczyzną. Osoba, która urodziła się kobietą, ale identyfikuje się jako mężczyzna, w świetle ustawy pozostaje kobietą.
W maju 2026 opublikowano Kodeks Postępowania (Code of Practice) dla usług, miejsc publicznych i stowarzyszeń, który wdraża to orzeczenie w praktyce. Usługi świadczone przez te miejsca mają zależeć od biologicznej płci.
Mówiąc prościej, oznacza to, że jednopłciowe toalety, przebieralnie, oddziały szpitalne i schroniska muszą być użytkowane zgodnie z płcią urodzenia, a nie tożsamością płciową.
Będzie chaos w toaletach?
Orzeczenie wywołało gorącą debatę. Zmienia ono szczególnie sytuację osób transpłciowych. Nowy kodeks oznacza, że osoba, która urodziła się jako kobieta, ale identyfikuje się jako mężczyzna (i tak też może wyglądać), będzie musiała korzystać z damskiej toalety. Transpłciowi mężczyźni nie będą bowiem mogli wchodzić do męskich przestrzeni jednopłciowych, takich jak toalety męskie czy szatnie. To budzi obawy, że osoby trans mogą spotkać się z nękaniem i wrogością, jeśli pojawią się w przestrzeni zgodnie z płcią biologiczną, a nie tą na którą obecnie wyglądają. A ich obecność w toaletach czy szatniach spowoduje chaos.
Toalety dla każdego, czyli tak zwane All Gender Toilet nie znikną i ich użytkowanie nie ulegnie zmianom. Jednak w miejscach gdzie nie ma All Gender Toilet, osoby trans będą korzystać z toalety według swojej płci biologicznej.
Skala zmian — liczby które zelektryzowały media
Koszty są ogromne. Szacunek kosztów sprzątania wszystkich przebudowanych obiektów wynosi £20,6 mln dla sektora publicznego, £21,0 mln dla sektora wolontariatu i £188,6 mln dla sektora prywatnego — łącznie £230,2 mln. Po korektach całkowita suma rośnie do £299,2 mln. Koszty budowlane to kolejne £162,3 mln, a po korektach £211,0 mln. Łącznie z kosztami szkoleń i aktualizacji polityk wewnętrznych szacuje się, że wprowadzenie zmian łącznie może kosztować £703,1 mln.
Koniec transpłciowych absurdów?
Zwolennicy wyroku twierdzą, że zapobiegnie on sytuacjom, które uważa się za absurdalne lub prawnie niespójne. Najczęściej chodzi o sytuacje, gdzie mężczyźni identyfikujący się z płcią damską, chcieli być traktowani jako kobiety. A to dawało im przewagę lub naruszało bezpieczeństwo lub poczucie komfortu kobiet.
Brytyjskie media opisywały historie kobiet, które zgłaszały, że muszą dzielić toalety, przebieralnie z osobami biologicznie płci męskiej, jeśli te identyfikowały się jako kobiety. Przykładem była głośna sprawa pielęgniarki Sandie Peggie. Problem dotyczy też szpitali, gdzie pojawiały się przypadki umieszczania kobiet transpłciowych na oddziałach żeńskich. Dla wielu pacjentek było to naruszenie prywatności.
Organizacje sportowe mają trudności z ustaleniem, kto może startować w zawodach kobiecych. A jednocześnie uważa się dopuszczanie biologicznych mężczyzn do konkurowania sportowego z kobietami za niesprawiedliwe dla kobiet.
Media opisywały także przypadki osadzania transpłciowych kobiet (biologicznych mężczyzn) w więzieniach dla kobiet. Najgłośniejsza sprawa dotyczyła Isli Bryson i była absurdalna. Isla to transpłciowa kobieta skazana za gwałty, które popełniła jeszcze jako mężczyzna. Po wyroku trafiła do więzienia dla kobiet. Kiedy sprawa obiegła media i spotkała się ogromną krytyką, przeniesiono ją do placówki dla mężczyzn.
Organizacje broniące praw kobiet zadowolone
Jednocześnie organizacje, które przez kilka lat prowadziły kampanię na rzecz uznania płci biologicznej w prawie, przyjęły wytyczne z dużym zadowoleniem. Chodzi głównie o kobiety, tak aby przestrzenie przeznaczone dla kobiet były bezpieczne. Dlatego powinny być oparte na płci biologicznej, ponieważ zostały stworzone z myślą o prywatności, bezpieczeństwie i godności kobiet. Przez ostatnie lata wiele instytucji błędnie interpretowało Equality Act 2010, dopuszczając do kobiecych toalet i przebieralni osoby posiadające męską płeć biologiczną, jeśli identyfikowały się jako kobiety.
Jednocześnie organizacje reprezentujące osoby transpłciowe wyraziły głębokie rozczarowanie. Ich zdaniem nowe wytyczne mogą utrudnić codzienne życie osobom trans i zwiększyć ryzyko dyskryminacji. Temat pozostaje jednym z najbardziej spolaryzowanych sporów społecznych w Wielkiej Brytanii.
Warto zaznaczyć, że wyrok nie odebrał osobom transpłciowym ochrony przed dyskryminacją. Nadal są one chronione przez Equality Act 2010. Dzieje się tak na podstawie cechy chronionej określanej jako gender reassignment (zmiana płci). Spór dotyczy przede wszystkim tego, kto może korzystać z przestrzeni jednopłciowych, takich jak toalety, przebieralnie czy niektóre oddziały szpitalne.
